Νηπιαγωγός, 12ο Νηπιαγωγείο Αγίας Παρασκευής

email: stavrianoudakieleni@yahoo.com

Περίληψη

Η παρούσα εργασία παρουσιάζει την ενσωμάτωση του ευρωπαϊκού έργου eTwinning «Seeds of Europe», το οποίο υλοποιήθηκε στο 12ο Νηπιαγωγείο Αγίας Παρασκευής, στο Αναλυτικό Πρόγραμμα του Νηπιαγωγείου. Το αντικείμενο της διαπραγμάτευσης επικεντρώνεται στη Θεματική Περιοχή «Παιδί και STEM» και στην αλληλεπίδραση των Φυσικών Επιστημών, των Μαθηματικών και της Τεχνολογίας Κατασκευών. Σκοπός της εργασίας είναι να αναδείξει πώς η διερευνητική μάθηση και η βιωματική προσέγγιση συμβάλλουν στον επιστημονικό γραμματισμό των νηπίων. Βασικό συμπέρασμα αποτελεί η διαπίστωση ότι το έργο εναρμονίζεται πλήρως με τους στόχους του Αναλυτικού Προγράμματος Σπουδών του Νηπιαγωγείου και δρα συμπληρωματικά με τις δράσεις της σχολικής μονάδας λειτουργώντας ως καταλύτης για την ολιστική ανάπτυξη των νηπίων.  Η υλοποίηση των δραστηριοτήτων κατέδειξε ότι η ενασχόληση με αυθεντικά, πραγματικά προβλήματα ενισχύει καίριες δεξιότητες συνεργασίας, καλλιεργεί περιβαλλοντική συνείδηση και προάγει την κριτική σκέψη, επιβεβαιώνοντας τον συμπληρωματικό ρόλο τέτοιων δράσεων στο έργο της σχολικής μονάδας.

Λέξεις κλειδιά: αναλυτικό πρόγραμμα, διερευνητική μάθηση, STEM

Εισαγωγή

Η Θεματική Περιοχή «Παιδί και STEM» εστιάζει στις κοινές διαδικασίες που λαμβάνουν χώρα δυναμικά, διαδραστικά και συμπληρωματικά, όταν τα παιδιά οικοδομούν έννοιες στα Μαθηματικά, τις Φυσικές Επιστήμες και την Τεχνολογία Κατασκευών. Στο πλαίσιο του έργου «Seeds of Europe», το οποίο εφαρμόστηκε στο 12ο Νηπιαγωγείο Αγίας Παρασκευής, επιδιώχθηκε η σύνδεση των δραστηριοτήτων με το Αναλυτικό Πρόγραμμα, στοχεύοντας στην ολιστική ανάπτυξη των νηπίων. Το εκπαιδευτικό έργο εστιάζει στη βιοποικιλότητα, τις λύσεις βασισμένες στη φύση (Nature-Based Solutions) και την ενεργό ευρωπαϊκή ιδιότητα του πολίτη. Το πρόγραμμα, εμπνευσμένο από το μοντέλο STEAME (Science, Technology, Engineering, Arts, Mathematics & Entrepreneurship), μετατρέπει τη σχολική τάξη σε ένα ζωντανό εργαστήριο όπου η μάθηση επιτυγχάνεται μέσα από τη δράση, τη δημιουργία και τη συνεργασία. Το έργο ενώνει 21 μέλη από έξι διαφορετικές ευρωπαϊκές χώρες: Ιταλία, Τουρκία, Ρουμανία, Ελλάδα, Πολωνία και Ισπανία. Μέσω αυτής της συνεργασίας, κάθε σχολείο συνεισφέρει σε ένα μεγάλο «ευρωπαϊκό πράσινο μωσαϊκό», ανταλλάσσοντας παρατηρήσεις και ιδέες από την Ημέρα του Δέντρου έως την Παγκόσμια Ημέρα Βιοποικιλότητας. Πώς η συμμετοχή στο πρόγραμμα «Seeds of Europe» ενισχύει τον επιστημονικό γραμματισμό των νηπίων και πώς συνδέεται με τους στόχους του Αναλυτικού Προγράμματος;

Θεωρητικό πλαίσιο

Οι κύριοι σκοποί του  ευρωπαϊκού έργου eTwinning «Seeds of Europe» συνοψίζονται στον ακόλουθο πίνακα 1  :

Πίνακας 1: Οι κύριοι σκοποί του “Seeds of Europe”

Στο πλαίσιο της διερευνητικής μάθησης, τα νήπια καθοδηγούνται σταδιακά προς τη συστηματοποίηση της σκέψης, καθώς επεξεργάζονται επιστημονικές έννοιες και μεθόδους μέσα από καθημερινές καταστάσεις και προβλήματα που καλούνται να επιλύσουν. Οι Φυσικές Επιστήμες αξιοποιούν το φυσικό ενδιαφέρον και την περιέργεια των μικρών παιδιών για την κατανόηση του φυσικού κόσμου και των φαινομένων. Στο πλαίσιο του επιστημονικού γραμματισμού, οι στόχοι είναι η δημιουργία κατάλληλων θεμελίων για την ανάπτυξη επιστημονικών γνώσεων και δεξιοτήτων, η καλλιέργεια θετικής στάσης προς την επιστήμη και η ανάπτυξη υπεύθυνης στάσης για την προστασία της ζωής και του φυσικού περιβάλλοντος. Η Τεχνολογία κατασκευών στοχεύει στην εξοικείωση των παιδιών με το τεχνητό περιβάλλον, καθώς από τη φύση τους είναι «μικροί μηχανικοί» που αποδομούν και ανασυνθέτουν αντικείμενα για να ικανοποιήσουν νέους στόχους. Με την αφήγηση οικολογικών παραμυθιών τα παιδιά μαθαίνουν να αναγνωρίζουν τον εαυτό τους ως μέρος ενός ευρύτερου συνόλου και κατανοούν τις συνέπειες των πράξεών τους στο περιβάλλον.

Μεθοδολογία

Ο/η νηπιαγωγός, σε ρόλο διευκολυντή, υποστηρίζει τα παιδιά χρησιμοποιώντας κατάλληλες ερωτήσεις, βοηθώντας τα να πειραματιστούν αξιοποιώντας τη φαντασία και τη δημιουργικότητά τους για να ανακαλύψουν νέα γνώση. Η προσέγγιση βασίστηκε στην ομαδοσυνεργατική μέθοδο, την πρακτική παρατήρηση και τον πειραματισμό. Τα εργαλεία περιλάμβαναν απλά καθημερινά υλικά (π.χ. σπόρους, πλαστικά σωληνάκια, κύπελλα, χαρτόνια), ψηφιακά μέσα (διαδραστικοί χάρτες, βίντεο, διαδίκτυο) και στοιχεία της τοπικής κοινότητας. Οι δραστηριότητες αυτές ενσωμάτωσαν τη διερευνητική μάθηση, ενθαρρύνοντας τα παιδιά να αναπτύξουν κριτική σκέψη μέσα από την ενεργή εμπλοκή τους. Oι δραστηριότητες του έργου ανά θεματικό πεδίο καθώς και τα αναμενόμενα αποτελέσματα, περιλαμβάνονται στον Πίνακα 2.

Πίνακας 2. Σύνδεση των δραστηριοτήτων του έργου με τα θεματικά πεδία

Αποτελέσματα

Τα αποτελέσματα της εργασίας αποτυπώνονται μέσα από την υλοποίηση στοχευμένων δραστηριοτήτων σε επιμέρους θεματικές υποενότητες:

• Ζωντανοί οργανισμοί και Φυσικό Περιβάλλον: Τα παιδιά σε ομάδες φύτεψαν σπόρους σε κύπελλα με διαφορετικές συνθήκες (φως, αέρας, νερό), κατέγραψαν συστηματικά τις αλλαγές σε πίνακες και εξήγαγαν συμπεράσματα για τους παράγοντες ανάπτυξης. Επιπλέον, δημιούργησαν πίνακες αναφοράς για τις καιρικές συνθήκες, έκαναν μετεωρολογικές προβλέψεις και συζήτησαν τα αποτελέσματα των καιρικών φαινομένων.
• Τεχνολογία Κατασκευών: Ανέλαβαν μικρές έρευνες (π.χ. πώς λειτουργεί ένα θερμοκήπιο) και κατασκεύασαν απλούς μηχανισμούς, όπως ανεμόμυλους στην αυλή για να προβλέπουν την ένταση του ανέμου και να προστατεύουν τα φυτά τους και ένα «Ξενοδοχείο εντόμων» με ξυλάκια. Ακόμη τα παιδιά έφτιαξαν καλούπια με υλικά από την κουζίνα και πηλό για να δημιουργήσουν αποτυπώματα φύλλων.
• Παιδί, Σώμα, Δημιουργικότητα και Έκφραση: Συνδυάστηκε η φυσική αγωγή με το θέμα. Τα παιδιά κινήθηκαν στον ρυθμό της μουσικής και παρατήρησαν τις αλλαγές στους καρδιακούς παλμούς, ενώ αναπαρέστησαν με το σώμα τους φυσικά στοιχεία, όπως κλαδιά δέντρων στον άνεμο, κατανοώντας τη σύνδεση φυσικής δραστηριότητας και υγείας.
• Παιδί, Εαυτός και Κοινωνία (Κοινωνικές Επιστήμες): Μέσα από ψηφιακές περιηγήσεις εντόπισαν φυτά της περιοχής τους, πρότειναν λύσεις προστασίας τους και κατασκεύασαν έναν μικρό ανθόκηπο στην αυλή σε συνεργασία με γονείς. Επίσης, συνέλεξαν ετικέτες τοπικών προϊόντων, ιχνηλατώντας την πορεία από την πρώτη ύλη έως την κατανάλωση. Ακόμη τα παιδιά έκαναν περίπατο στην αυλή καταγράφοντας σημεία για να προτείνουν ένα πιο ασφαλές και προσβάσιμο περιβάλλον. Επίσης, πραγματοποίησαν χρήση της υδρογείου και έστειλαν μήνυμα σε παιδιά άλλου σχολείου.

Σχήμα 1: Μετεωρολογικά στοιχεία Ιανουαρίου

• Παιδί και Επιστήμη. Υποενότητες: i)Μαθηματικά(αρίθμηση, έννοιες του χώρου, καταγραφή δεδομένων, ποσοτικοποίηση και οπτικοποίηση με μηνιαίες αναφορές), ii) Φυσικές επιστήμες(παρατήρηση καιρού).  Σχεδίασαν επιδαπέδια παιχνίδια για τη συλλογή αντικειμένων (π.χ. φθινοπωρινοί σπόροι, ακολουθώντας χωρικές οδηγίες (μπροστά, πίσω, δεξιά, αριστερά) και μοίρασαν τους σπόρους ισότιμα σε φακέλους, εξασκώντας την αρίθμηση και τις έννοιες του χώρου. Ακόμη οι μαθητές ανέλαβαν τον ρόλο του μετεωρολόγου(Σχήμα 1), αναπτύσσοντας δεξιότητες συστηματικής παρατήρησης και καταγραφής των καιρικών συνθηκών(ΜacDonald, 2012). Καθημερινά, κατέγραφαν τη θερμοκρασία, τα επίπεδα νεφοκάλυψης και την ύπαρξη βροχόπτωσης, δημιουργώντας μηνιαίες αναφορές.  Οι δραστηριότητες αυτές αποτέλεσαν μια πρώτη επαφή με την επιστημονική μέθοδο, ενισχύοντας την ικανότητα των παιδιών να οργανώνουν δεδομένα, να αναγνωρίζουν πρότυπα, να συστηματοποιήσουν τις εμπειρίες τους μέσα στον χώρο(2007) και να αντιλαμβάνονται την εξέλιξη των φυσικών φαινομένων στον χρόνο.
• Παιδί, Γλώσσα και επικοινωνία: Αφήγηση οικολογικών παραμυθιών, συζήτηση για το νόημα της ιστορίας, δραματοποίηση ρόλων, αλλαγή του τέλους του παραμυθιού (δημιουργική γραφή/προφορικός λόγος) και καταιγισμός ιδεών για την επίλυση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι ήρωες.
• Παιδί και τέχνες: Μουσικοκινητική, τα παιδιά αποδίδουν με το σώμα τους στοιχεία της φύσης (π.χ. το νερό που τρέχει, τον άνεμο) και δημιουργούν «ορχήστρες» με φυσικούς ήχους. Δημιουργία ενός κοινού ψηφιακού «ψηφιδωτού» ( TwinSpace). Τέχνη στη φύση, τα παιδιά δημιουργούν έργα χρησιμοποιώντας μόνο υλικά που βρίσκουν στο περιβάλλον (πέτρες, φύλλα, κλαδιά, χώμα), χωρίς να καταστρέφουν τη φύση.

Γιατί αυτή η διασύνδεση είναι σημαντική; Μέσα από τις δραστηριότητες του “Seeds of Europe”  για την υλοποίηση των στόχων του Αναλυτικού Προγράμματος έγινε εφαρμογή των εξής μεθόδων διδασκαλίας:

• Βιωματική μάθηση: Οι  αφηρημένες έννοιες  μετατράπηκαν σε συγκεκριμένες πράξεις, εικόνες και συναισθήματα που το παιδί μπορεί να κατανοήσει.
• Ολιστική προσέγγιση: Δεν «διδάσκουμε» μόνο οικολογία, αλλά εντάσσουμε το περιβάλλον στη ζωή της τάξης, επιτρέποντας στα παιδιά να συνδέσουν το σχολείο με την κοινότητα.
• Ανάπτυξη κριτικής σκέψης: Τα έργα με οικολογικά θέματα θέτουν συχνά προβλήματα (π.χ. «τι θα γίνει αν …;») που ωθούν τα παιδιά να αναζητήσουν λύσεις, ενισχύοντας την ικανότητά τους για επίλυση προβλημάτων.

Συζήτηση

Τα αποτελέσματα επιβεβαιώνουν ότι η διαθεματική προσέγγιση ενισχύει τον μαθηματικό γραμματισμό, μετατρέποντας καθημερινά προβλήματα σε μαθηματικές προκλήσεις με κοινωνικοπολιτισμική προοπτική. Οι δραστηριότητες, όπως η δημιουργία συμβολαίου για τη φροντίδα των φυτών και η μελέτη των καιρικών συνθηκών, ανέπτυξαν τον σεβασμό προς τα έμβια όντα και την κατανόηση της αλληλεξάρτησης των οργανισμών με το περιβάλλον τους. Παράλληλα, τα παιδιά καλλιέργησαν δεξιότητες ομαδικότητας, κριτικής ανάλυσης δεδομένων (όπως καταγραφή σε πίνακες) και χρήσης ψηφιακών εργαλείων.  Η στοχευμένη διασύνδεση του έργου με το Αναλυτικό Πρόγραμμα ΙΕΠ (Πεντέρη, 2022) δεν αποτέλεσε απλώς μια τυπική προσαρμογή, αλλά τον πυρήνα του σχεδιασμού.  Κάθε δράση του «Seeds of Europe» επιλέχθηκε ώστε να καλύπτει συγκεκριμένους δείκτες επίδοσης. Για παράδειγμα, η χρήση των ψηφιακών μέσων (όπως ο προγραμματισμός των Bee-Bot) δεν λειτούργησε ως μεμονωμένη ψηφιακή δραστηριότητα, αλλά εντάχθηκε στην ενότητα «Παιδί και Επιστήμη» για την κατανόηση της αλληλεπίδρασης τεχνολογίας και φυσικού περιβάλλοντος. Η ολιστική αυτή προσέγγιση επέτρεψε στα νήπια να οικοδομήσουν γνώση διαθεματικά, γεφυρώνοντας το χάσμα μεταξύ της θεωρητικής διδασκαλίας και της βιωματικής εμπειρίας. Η παρατήρηση των δράσεων έγινε μέσω φωτογραφικού και ψηφιακού υλικού, φύλλων εργασίας και ημερολογίου νηπιαγωγού.

Συμπεράσματα/Προτάσεις

Η σύνδεση  του «Seeds of Europe»  με το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπυδών για την Προσχολική Εκπαίδευση απέδειξε ότι η υλοποίηση ευρωπαϊκών συνεργατικών έργων στο νηπιαγωγείο μπορεί να αποτελέσει το ιδανικό πλαίσιο για την ανάπτυξη του επιστημονικού και τεχνολογικού γραμματισμού. Η περαιτέρω σύνδεση του σχολείου με την τοπική κοινότητα και η ανάληψη δράσεων (π.χ. περίπατος στο δάσος, φροντίδα πάρκου γειτονιάς) (Τριανταφύλλου-Βαλή, 2009), προτείνονται ως μελλοντικές προεκτάσεις, προκειμένου τα παιδιά να εδραιώσουν υπεύθυνες στάσεις ως ενεργοί πολίτες.

Αναφορές

• Πεντέρη, Ε., Χλαπάνα, Ε., Μέλλιου, Κ., Φιλιππίδη, Α., & Μαρινάτου, Θ. (2022). Πρόγραμμα Σπουδών Για την Προσχολική Εκπαίδευση – Διευρυμένη Εκδοχή (2η Έκδοση, 2022 ΙΕΠ).
• Τζεκάκη, Μ. (2007). Μικρά παιδιά, μεγάλα μαθηματικά νοήματα, Gutenberg
• Τριανταφύλλου-Βαλή, Ε. (2009). Η ανάγνωση και η Γραφή του δάσους, Εκδ. Χατζηλάκος
• MacDonald Sh.(2012). Aνακαλύπτοντας το φυσικό κόσμο, Εδόσεις Πατάκη