Εκπαιδευτικός ΠΕ05

agapilam@gmail.com

Περίληψη

Με το παρόν άρθρο περιγράφεται το ευρωπαϊκό eTwinning έργο “les cartes postales de mon pays” σκοπός του οποίου ήταν να έρθουν οι μαθητές της Ε’ τάξης δημοτικού σε επαφή με τη γαλλική γλώσσα με διαφορετικό τρόπο που δεν περιορίζεται μέσα στα πλαίσια της σχολικής αίθουσας και αφετέρου να αναδείξουμε τον τρόπο με τον οποίο καινοτόμες πρακτικές όπως η χρήση ψηφιακών εργαλείων και η ελεγχόμενη και υπό καθοδήγηση χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στήριξαν τη συνδημιουργία ενός κοινού ψηφιακού τελικού προϊόντος που πήρε τη μορφή κυκλικής συγγραφικής ιστορίας με τίτλο “Les Aventuriers des cartes Postales”. Για την υλοποίηση του έργου στηριχτήκαμε αφενός στο μοντέλο κυκλικής συγγραφής και αφετέρου στην εικονογράφηση της ιστορίας με τη βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης, ως άμεση εφαρμογή της επιμόρφωσης της γραφούσας στα επιμορφωτικά σεμινάρια “Ασφάλεια στο διαδίκτυο – Αξιολόγηση και ανάπτυξη κριτικής σκέψης για το ψηφιακό περιεχόμενο» & «Παιδαγωγική αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης στα eTwinning έργα και στη διδασκαλία μαθημάτων». Η τελική αυτοαξιολόγηση των συμμετεχόντων μαθητών στο πρόγραμμα ανέδειξε ότι το 85% αυτών εκδήλωσε την επιθυμία να συμμετάσχουν και σε μελλοντικά έργα.

Λέξεις-κλειδιά: eTwinning, ΤΠΕ, Τεχνητή Νοημοσύνη, Κυκλική συγγραφική ιστορία, Γαλλικά 

Εισαγωγή

Στο έργο συμμετείχαν 22 σχολεία έξι χωρών της Ευρώπης και της Μεσογείου με σύνολο 354 συμμετεχόντων μαθητών, εκ των οποίων οι 23 ήταν μαθητές της Ε2 τάξης του δημοτικού σχολείου Παστίδας, στη Ρόδο. Οι συμμετέχοντες μαθητές είχαν όλοι κοινό σημείο ότι διδάσκονταν τη γαλλική γλώσσα ως ξένη. Πρόκειται για ένα διευρυμένο δίκτυο που το μέγεθός του δεν λειτούργησε αποτρεπτικά, αλλά αντιθέτως αποτέλεσε εφαλτήριο για τους ίδιους τους μαθητές να επικοινωνήσουν, να συνεργαστούν και να συνδημιουργήσουν με τους εταίρους τους ένα αξιόλογο τελικό προϊόν.

Η καινοτόμος προσέγγιση του έργου αφορά στην πολυεπίπεδη ενσωμάτωση ψηφιακών εργαλείων και στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης υπό καθοδήγηση ως βασικών παιδαγωγικών μέσων για τη διδασκαλία της γαλλικής γλώσσας. Στο έργο αυτό φροντίσαμε να φέρουμε πιο κοντά τους μικρούς μαθητές με τις προκλήσεις που παρουσιάζονται από τη συνεχή εξέλιξη των νέων τεχνολογιών με τον Papadakis (2016) να σημειώνει πως η σύγχρονη παγκοσμιοποιημένη πραγματικότητα καθιστά αναγκαία όχι μόνο την εισαγωγή των ΤΠΕ στην εκπαίδευση αλλά κυρίως την ουσιαστική παιδαγωγική τους αξιοποίηση, ενώ προσθέτει ότι λίγα υπάρχοντα εκπαιδευτικά μοντέλα καταφέρνουν πραγματικά να στηρίξουν την κοινωνικό-εποικοδομητική, διαθεματική προσέγγιση της γνώσης που προσφέρουν τα συνεργατικά περιβάλλοντα.

Μέσα από τη συμμετοχή μας στο έργο με συγγραφή της κυκλικής ιστορίας, της πλαισίωσής της με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης και τη ταυτόχρονη αξιοποίηση των εργαλείων της πλατφόρμας Twinspace, επιχειρήσαμε να ενώσουμε τη γαλλική γλώσσα με την πραγματική αξία της σε αυθεντικές επικοινωνιακές περιστάσεις.

Πλαίσιο του έργου

Η υλοποίηση του έργου βασίστηκε σε νέες παιδαγωγικές μεθόδους με ιδιαίτερη έμφαση να δίνεται στη συνεργατική μάθηση μιας και οι μαθητές για την ολοκλήρωση των δραστηριοτήτων δημιούργησαν ομάδες, λειτούργησαν, έμαθαν και επικοινώνησαν μέσα από αυτές με αποτέλεσμα να φτιάχνουν κοινά συνεργατικά προϊόντα. Όπως επισημαίνει ο Springer (2018), η κοινή δημιουργία ψηφιακών έργων με συμμαθητές από διαφορετικά πολιτισμικά υπόβαθρα προσφέρει στους μαθητές ένα ισχυρό κίνητρο, καθώς αντιλαμβάνονται τη γαλλική γλώσσα ως ζωντανό μέσο σύνδεσης και κοινής έκφρασης. Με τη μάθηση μέσω έργου κάθε δραστηριότητα μετατράπηκε σε ένα μικρό και αυτόνομο mini-projet (μικρό έργο) που οδήγησε στη διαμόρφωση παιδαγωγικού υλικού εκπονημένο από τους μαθητές και κυρίως ανέπτυξαν προφορικές και γραπτές δεξιότητες στη γαλλική γλώσσα. Η Hamez (2012) συνδέει την παιδαγωγική του έργου με την «προοπτική δράσης» (perspective actionnelle) μια προοπτική που ενθαρρύνει τη δράση η οποία γεννά αλληλεπίδραση και αναπτύσσει επικοινωνιακές γλωσσικές δεξιότητες παραγωγής, πρόσληψης, διαμεσολάβησης και αλληλεπίδρασης.

Ο διττός ρόλος μου αφενός ως επιμορφούμενη στα σεμινάρια «Παιδαγωγική αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης στα eTwinning έργα και στη διδασκαλία μαθημάτων» και «Ασφάλεια στο διαδίκτυο – Αξιολόγηση και ανάπτυξη κριτικής σκέψης για το ψηφιακό περιεχόμενο» μου παρείχε το θεωρητικό υπόβαθρο ώστε να ενημερώσω τους μαθητές μου σχετικά με την υπεύθυνη χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης για τη μερική εικονογράφηση της ιστορίας και ταυτόχρονα να μεταφέρω στους μαθητές βασικές γνώσεις περί προστασίας δεδομένων και πνευματικών δικαιωμάτων και μερίμνησα για την ενημέρωση των γονέων και τη συγκέντρωση των επίσημων εντύπων γονικής συναίνεσης. Αφετέρου, ως επιμορφώτρια στο πρόγραμμα «StoR23+: Storytelling & Εκπαιδευτική Ρομποτική» εφάρμοσα καλές πρακτικές δημιουργικής αφήγησης και χρήσης νέων τεχνολογιών στο έργο. Κατά τη γνώμη μου, πρόκειται για ουσιώδεις και εξέχουσας σημασίας δεξιότητες που είναι απαραίτητες για τον σημερινό μαθητή και αυριανό πολίτη του 21ου αιώνα. Οι δύο ρόλοι αυτοί επέτρεψαν τη σύμπνοια της παιδαγωγικής και της ηθικής διάστασης του έργου.

Νέες τεχνολογίες & Ψηφιακά εργαλεία

Καθ’ όλη τη διάρκεια του έργου, οι νέες τεχνολογίες και τα ψηφιακά εργαλεία αποτέλεσαν ακρογωνιαίο λίθο όχι μόνο για την οργάνωση και διαχείριση μέσω της πλατφόρμας Twinspace στην οποία αποθηκεύονταν οι δραστηριότητες και όλα τα παραγόμενα των ομάδων αλλά και την ανάπτυξη του ψηφιακού γραμματισμού των μαθητών καθώς ήρθαν σε επαφή με εργαλεία που τα χρησιμοποίησαν για να αναδείξουν τις προσωπικές ιδέες και απόψεις όπως το Digipad (La Digitale) και το Padlet. Όπως σημειώνει η Mattioli-Thonard (2015), η ενσωμάτωση εργαλείων όπως το Padlet στην τάξη FLE ενισχύει την περιέργεια και τη δημιουργικότητα των μαθητών, τις ανταλλαγές και την αμοιβαία βοήθεια, ενώ μπορεί να λειτουργήσει απελευθερωτικά ακόμη και για πιο ντροπαλούς ή λιγότερο σίγουρους μαθητές. Δίνοντας στους μαθητές τη δυνατότητα για ελεύθερη γραπτή παραγωγή (production écrite libre), το εργαλείο τους επιτρέπει να χρησιμοποιούν τη γλώσσα όχι ως μια σειρά τυποποιημένων ασκήσεων, αλλά ως αυθεντικό μέσο προσωπικής έκφρασης. Η παραγωγή οπτικού περιεχομένου (παρουσιάσεις κ.ο.κ) έγινε μέσω της εφαρμογής Canva, κατά τη χρήση της οποίας παρατηρήθηκε μέσα στην τάξη έντονο ενδιαφέρον των μαθητών το οποίο κέντρισαν οι απεριόριστες επιλογές που δίνει σε εργαλεία για τη δημιουργία και διαμόρφωση του υλικού.

Το τελικό προϊόν του έργου πήρε τη μορφή συγγραφής κυκλικής ψηφιακής ιστορίας με τη χρήση του StoryJumper καθώς όχι μόνο συμβάλλει στην ανάπτυξη γλωσσικών δεξιοτήτων, στη συγκεκριμένη περίπτωση στη γαλλική γλώσσα αλλά επιτρέπει τη συνεργασία και την αλληλεπίδραση σε πραγματικό χρόνο και όπως περιγράφει η Carlone (2024), η πλατφόρμα StoryJumper επιτρέπει σε όλους τους εγγεγραμμένους σε μια εικονική τάξη να εισάγουν ταυτόχρονα ή ασύγχρονα πολυτροπικό περιεχόμενο που μετατρέπεται σε σελίδες ενός κοινού ψηφιακού βιβλίου, ενώ η ενσωματωμένη λειτουργία τηλεδιάσκεψης επιτρέπει στους μαθητές να αλληλεπιδρούν άμεσα, να καθοδηγούνται αμοιβαία και να διαπραγματεύονται τις πρακτικές πτυχές της εργασίας τους σε πραγματικό χρόνο. Η δυνατότητα αυτή μετατρέπει τους μαθητές από μεμονωμένους συγγραφείς σε ενεργά μέλη μιας κοινότητας πρακτικής. Τέλος, τα ψηφιακά εργαλεία είχαν ιδιαίτερο σημαντικό ρόλο στις φάσεις του έργου που αφορούσαν την επικοινωνία είτε σύγχρονα (τηλεδιασκέψεις μέσω Twinspace) είτε ασύγχρονα (ψηφοφορίες, αξιολόγηση και αναρτήσεις). Ενδεικτικά αναφέρονται τα εργαλεία Google Forms για την αυτοαξιολόγηση και αξιολόγηση του έργου από όλους τους εμπλεκόμενους (μαθητές, εκπαιδευτικούς, γονείς) και το Mentimeter για την ανάδειξη εντυπώσεων των μαθητών.

Υλοποίηση — StoryJumper ως εργαλείο ψηφιακής αφήγησης 

Για τη συγγραφή της ψηφιακής ιστορίας επιλέξαμε το κυκλικό μοντέλο συγγραφής όπου κάθε σχολείο – εταίρος έγραφε το δικό του απόσπασμα και το συνέχιζε το επόμενο, με το δικό μας σχολείο να συγγράφει τις σελίδες 10 – 15. Κάθε απόσπασμα ξεκινά με τους πρωταγωνιστές να βρίσκονται στην πόλη τους και μέσα από μια μικρή περιπέτεια να παρουσιάζουν μέρη και να συναντούν πρόσωπα του τόπου τους και συνεχίζει με την ολοκλήρωση μίας αποστολής που αναλαμβάνουν και τελειώνει με μια μαγική καρτ ποστάλ (που ήταν και το θέμα του ευρωπαϊκού έργου “les cartes postales de mon pays”) να μεταφέρει τους πρωταγωνιστές και τους νέους φίλους που συνάντησαν στη επόμενη πόλη/χώρα-προορισμό. Η Hamel (2023) παρουσιάζει την ψηφιακή αφήγηση ως μέσο ανάπτυξης κατανόησης και προφορικής/γραπτής έκφρασης σε μαθητές FLE και καταλήγει ότι η ενσωμάτωση της ψηφιακής αφήγησης στην τάξη FLE έχει θεμελιώδη παιδαγωγική σημασία, παίζοντας κεντρικό ρόλο στην ενίσχυση της εμπλοκής των μαθητών στις δραστηριότητες της τάξης.

Η τμηματική εικονογράφηση της ψηφιακής ιστορίας έγινε με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης. Οι μαθητές έδιναν αποσπάσματα του κειμένου τους και το οπτικοποιούσαν, πάντα υπό την καθοδήγηση και τον έλεγχο της εκπαιδευτικού δίνοντας έμφαση μετά από συζήτηση στη τάξη για τους τρόπους με τους οποίους μπορούμε υπεύθυνα και σωστά να αξιοποιήσουμε τη τεχνητή νοημοσύνη. Σημασία κατά τη δημιουργία των προτροπών στα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, δόθηκε ώστε να είναι σαφείς και περιγραφικές. Η συγγραφική ιστορία βρίσκεται στο σύνδεσμο : Les aventuriers des cartes postales

Εικόνα 1: Το συνεργατικό ψηφιακό βιβλίο του eTwinning έργου Les cartes postales de mon pays.

Αποτελέσματα & Αξιολόγηση

Με τη συμμετοχή τους στο ευρωπαϊκό συνεργατικό πρόγραμμα, οι μαθητές απέκτησαν γλωσσικές δεξιότητες επιπέδου Α1 σύμφωνα με το Κοινό Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Αναφοράς για τις Γλώσσες και κατάφεραν να παρουσιάσουν τον εαυτό τους, να μιλήσουν στα γαλλικά, να γράψουν σύντομα μηνύματα, να κάνουν γνωριμία με άλλους μαθητές αντίστοιχης ηλικίας, να εξερευνήσουν τον τόπο τους και να ανακαλύψουν έθιμα άλλων ευρωπαϊκών και μεσογειακών χωρών όπως η Ισπανία, η Ιταλία, η Ρουμανία, η Τουρκία και η Τυνησία και κυρίως να ξεπεράσουν τον φόβο τους για τη μέχρι τότε άγνωστη γαλλική γλώσσα. Παράλληλα ανέπτυξαν ψηφιακές και κοινωνικές δεξιότητες, γνώρισαν νέα ψηφιακά εργαλεία και ενημερώθηκαν για την ασφάλεια στο διαδίκτυο, τον σεβασμό στην ιδιωτικότητα και στα πνευματικά δικαιώματα καθώς ο επίσημος οδηγός του School Education Gateway  διευκρινίζει ότι το σχολείο λειτουργεί συνήθως ως «ελεγκτής» δεδομένων, με υποχρέωση να διασφαλίζει ασφαλή συμφωνία με κάθε «επεξεργαστή» δεδομένων — όρος που καλύπτει και διαδικτυακές εκπαιδευτικές πλατφόρμες ή λογισμικά που το σχολείο χρησιμοποιεί. Τέλος, μέσα από τις συνεργατικές εργασίες οικοδομήθηκαν ικανότητες όπως η συνεργασία, η αυτονομία, η επικοινωνία και η συμμετοχή σε ένα κοινό έργο με σαφή προσανατολισμό και στόχο. Τα αποτελέσματα αυτά είναι σύμφωνα και με τους στόχους που ετέθησαν κατά τη φάση οργάνωσης του ευρωπαϊκού συνεργατικού έργου “les cartes postales de mon pays”.

Η αξιολόγηση αποτέλεσε σημαντικό μέρος του ευρωπαϊκού έργου και οργανώθηκε γύρω από τρεις κρίσιμους άξονες: α) η τελική αξιολόγηση του έργου από τους κηδεμόνες αναδεικνύει τη μεγάλη ικανοποίηση σε ποσοστό 72% και υπογραμμίζεται έτσι η μεγάλη επιτυχία του έργου αλλά και η εμπιστοσύνη που έδειξαν στη σχολική κοινότητα, β) η τελική αξιολόγηση από τους καθηγητές – συμμετέχοντες στο έργο, που αφενός κατέδειξε σε ποσοστό 84,6% το θετικό αντίκτυπο των ψηφιακών εργαλείων στις ψηφιακές δεξιότητες των μαθητών και αφετέρου την προστιθέμενη αξία της καλλιέργειας διαπολιτισμικής συνείδησης σε ποσοστό 53,8% και γ) η αξιολόγηση και αυτοαξιολόγηση των μαθητών που ανέδειξε τα παρακάτω δεδομένα: 1) οι μαθητές βελτίωσαν τα γαλλικά τους σε ποσοστό 94%, 2) το 85% δήλωσε ότι επιθυμεί να ξανασυμμετάσχει σε ευρωπαϊκό συνεργατικό έργο, 3) το 59% δήλωσε “πολύ ευτυχής” και το 28% “ευτυχής” από τη συμμετοχή και 4) το 74% δήλωσε ότι έμαθε να συνεργάζεται με τους άλλους.

Συζήτηση & συμπεράσματα

Από το έργο αυτό, που διήρκησε από το Σεπτέμβριο ως τον Ιούνιο, εξάγονται συμπεράσματα που τονίζουν ότι η ελεγχόμενη και υπό καθοδήγηση χρήση της τεχνητής νοημοσύνης κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής πράξης μπορεί να αποτελέσει καλή πρακτική που παρακινεί θετικά τους μαθητές και εξάπτει τη φαντασία και το ενδιαφέρον τους και ότι η συνεργατική συγγραφή κοινής ψηφιακής ιστορίας αυξάνει προοδευτικά τη μάθηση της γαλλικής ως ξένης γλώσσας και ο μαθητής αποκτά ενεργό ρόλο στη διδακτική πράξη.

Υπογραμμίζεται εδώ ότι το νεαρό της ηλικίας των συμμετεχόντων (μαθητές Ε’ τάξης δημοτικού) καλούσε να εμπιστευτούμε νέες μεθοδολογίες όπως η παιγνιώδης μάθηση και η κατάτμηση των δραστηριοτήτων σε μικρότερες που πήραν τη μορφή mini-projet, περνώντας από την αναλογική στην ψηφιακή μετάβαση. Σημειώνονται επίσης προκλήσεις που διαπιστώθηκαν αναφορικά με το χρόνο υλοποίησης του προγράμματος δεδομένου ότι πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια του ωρολογίου προγράμματος και ζητήματα τεχνικής φύσεως.

Ο θετικός αντίκτυπος που είχε το έργο τόσο σε εμένα ως εκπαιδευτικό όσο και στους μάθητές μου, μας επιτρέπει ανεπιφύλακτα να προτείνουμε την υιοθέτηση και την εισαγωγή της τεχνητής νοημοσύνης και της συγγραφής συνεργατικής ιστορίας στη διδακτική πράξη και στα συνεργατικά ευρωπαϊκά έργα eTwinning.

Βιβλιογραφικές αναφορές

Carlone, E. (2024). La lecture augmentée et collaborative à travers des outils numériques : enjeux et pratiques. Didactique du FLES : Recherches et Pratiques, 3(1). https://doi.org/10.57086/dfles.1024

Hamel, N. (2023). La narration numérique et la motivation en classe de FLE : quels apports ? Akofena, 3(10). https://doi.org/10.48734/akofena.n010v3.11.2023

Hamez, M.-P. (2012). La pédagogie du projet : un intérêt partagé en FLE, FLS et FLM. Le Français Aujourd’hui, 176, 77–90.https://doi.org/10.3917/lfa.176.0077

Mattioli-Thonard, A. (2015). Pour une intégration en douceur des TICE dans la classe de FLE. Vivre le français, (247). http://hdl.handle.net/2268/190659

Papadakis, S. (2016). Καινοτομίες στην Εκπαίδευση. Η δράση eTwinning. Στο Πρακτικά 3ου Συνεδρίου «Νέος Παιδαγωγός».

Springer, C. (2018). Parcours autour de la notion d’apprentissage collaboratif : didactique des langues et numérique. Revue internationale de pédagogie de l’enseignement supérieur, 34(2).https://doi.org/10.4000/ripes.1336

School Education Gateway. (χ.χ.). Συνοπτικός οδηγός για τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων (GDPR) για σχολεία και εκπαιδευτικούς. Ευρωπαϊκή Επιτροπή.Ανακτήθηκε από: https://school-education.ec.europa.eu/insights/tutorials/brief-guide-gdpr-schools-and-teachers

Abstract

This article presents the eTwinning project Les cartes postales de mon pays, in which 23 primary school students (Grade E) from Pastidas, Rhodes, engaged with French as a foreign language outside the traditional classroom boundaries. The project aimed to introduce young learners to French through innovative collaborative practices supported by digital tools and by a carefully guided, controlled use of Artificial Intelligence (AI). The pedagogical approach was based on the circular writing model and on digital storytelling, with part of the story illustrated using AI-generated images. Students collaborated via the TwinSpace platform and used tools such as Digipad, Padlet, Canva and StoryJumper to co-create a shared digital book titled Les Aventuriers des cartes Postales. Final self-evaluation showed that 85 % of the students expressed a desire to participate in future European collaborative projects, while 94 % reported that they improved their French. The study highlights that controlled, teacher-mediated use of AI in combination with collaborative digital storytelling can motivate young learners and support meaningful language learning in eTwinning contexts.

Keywords: eTwinning, ICT, Artificial Intelligence, digital storytelling, circular collaborative story, French as a foreign language

Résumé

Cet article présente le projet eTwinning Les cartes postales de mon pays, dans lequel 23 élèves du primaire (classe E), de Pastidas (Rhodes), ont été initiés à la langue française comme langue étrangère, en dehors des limites traditionnelles de la classe. Le projet visait à faire découvrir le français à de jeunes élèves grâce à des pratiques collaboratives innovantes soutenues par des outils numériques et par une utilisation contrôlée et encadrée de l’Intelligence Artificielle (IA). L’approche pédagogique s’est fondée sur le modèle de la rédaction circulaire et sur le récit numérique (digital storytelling), avec une partie de l’histoire illustrée grâce à des images générées par IA. Les élèves ont collaboré via la plateforme TwinSpace et ont utilisé des outils tels que Digipad, Padlet, Canva et StoryJumper pour co-créer un livre numérique partagé intitulé Les Aventuriers des cartes postales. L’auto-évaluation finale a montré que 85 % des élèves ont exprimé le désir de participer à de futurs projets européens collaboratifs, tandis que 94 % ont indiqué qu’ils avaient amélioré leur français. L’étude souligne que l’utilisation contrôlée et médiatisée par l’enseignant de l’IA, combinée au récit numérique collaboratif, peut motiver les jeunes élèves et soutenir un apprentissage significatif de la langue dans des contextes eTwinning.

Mots-clés: eTwinning, TIC, Intelligence Artificielle, récit numérique, rédaction circulaire collaborative, français langue étrangère

ΠΕ 70, Μ.Sc in Education and Technologies, Hellenic Open University

vaanastasi@sch.gr

Περίληψη

Η παρούσα εργασία παρουσιάζει μια διδακτική δραστηριότητα στο γνωστικό αντικείμενο της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής με τίτλο «Εκπαίδευση για όλους». Σκοπός της παρέμβασης είναι η ευαισθητοποίηση των μαθητών της Στ’ Δημοτικού σχετικά με το δικαίωμα στην εκπαίδευση και την αναγνώριση των εμποδίων πρόσβασης που αντιμετωπίζουν εκατομμύρια παιδιά παγκοσμίως. Βασισμένο στις αρχές του εποικοδομητισμού και της κοινωνικοπολιτισμικής θεωρίας, το σενάριο υιοθετεί μια βιωματική και διερευνητική μεθοδολογία. Κεντρικό άξονα αποτελεί η παιδαγωγική αξιοποίηση σύγχρονων ψηφιακών εργαλείων, τα οποία διευκολύνουν την πολυτροπική προσέγγιση της γνώσης και τη συνεργατική οικοδόμηση νοήματος. Μέσα από την ανάλυση αυθεντικών μελετών περίπτωσης και τη δημιουργία πρωτότυπου ψηφιακού υλικού, οι μαθητές καλλιεργούν την ενσυναίσθηση, την κριτική σκέψη και τον ψηφιακό γραμματισμό. Η παρέμβαση αναδεικνύει πώς η στοχευμένη ενσωμάτωση των ΤΠΕ μπορεί να μετασχηματίσει τη διδακτική πράξη, προάγοντας τη διαμόρφωση ενεργών και κοινωνικά ευαισθητοποιημένων πολιτών.

 Λέξεις κλειδιά: ομαδοσυνεργατική-διερευνητική μάθηση, ανθρώπινα δικαιώματα, ψηφιακά εργαλεία.

Εισαγωγή

Στο πλαίσιο των σύγχρονων παιδαγωγικών θεωριών, η εκπαιδευτική διαδικασία μετατοπίζεται από την παραδοσιακή δασκαλοκεντρική μετάδοση γνώσης προς μαθητοκεντρικές, βιωματικές και διερευνητικές μορφές μάθησης. Η συστηματική ενσωμάτωση των Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνίας στη διδακτική πράξη, δημιουργεί πολυτροπικά περιβάλλοντα που προάγουν τη συνεργατική οικοδόμηση της γνώσης, την κριτική επεξεργασία πληροφοριών και την ενεργητική εμπλοκή των μαθητών. Μέσα από τη θεωρητική βάση του εποικοδομητισμού και των κοινωνικοπολι-τισμικών προσεγγίσεων, οι μαθητές παύουν να είναι παθητικοί δέκτες και μετατρέπονται σε ενεργούς δημιουργούς, αναπτύσσοντας δεξιότητες του 21ου αιώνα, όπως η συνεργασία, η δημιουργικότητα και ο ψηφιακός γραμματισμός (Μαντζαρίδου, Χαμπιαούρης & Τορτούρης,2018). Το προτεινόμενο διδακτικό σενάριο στοχεύει στην εμβάθυνση των μαθητών στην αξία της εκπαίδευσης ως θεμελιώδους ανθρώπινου δικαιώματος και στην αναγνώριση των κοινωνικών και οικονομικών εμποδίων που αντιμετωπίζουν εκατομμύρια παιδιά παγκοσμίως. Μέσω της αξιοποίησης σύγχρονων ψηφιακών εργαλείων, η διδακτική παρέμβαση επιδιώκει να καλλιεργήσει την ενσυ-ναίσθηση και την κοινωνική δικαιοσύνη, ενθαρρύνοντας τους μαθητές να αναστοχαστούν πάνω σε πραγματικές μελέτες περίπτωσης. Τελικός σκοπός είναι η διαμόρφωση υπεύθυνων και κοινωνικά ευαισθητοποιημένων πολιτών, ικανών να μετασχηματίζουν τη γνώση σε στάση ζωής και συλλογική δράση (Κατσαρού, 2020).

Εμπλεκόμενες Γνωστικές περιοχές

Το διδακτικό σενάριο εντάσσεται στο γνωστικό αντικείμενο της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής, καθώς οι μαθητές διερευνούν την έννοια του δικαιώματος στην εκπαίδευση, τις κοινωνικές ανισότητες και τους παράγοντες που εμποδίζουν την πρόσβαση όλων των παιδιών στη μάθηση. Παράλληλα, αξιοποιεί στοιχεία από τη Γλώσσα, αφού οι μαθητές αναλύουν κείμενα, κατανοούν πληροφορίες από μελέτες περίπτωσης και παράγουν προφορικό και γραπτό λόγο. Τέλος, συνδέεται με το πεδίο των ΤΠΕ, καθώς οι μαθητές χρησιμοποιούν ψηφιακές πλατφόρμες για αναζήτηση, συνεργασία, δημιουργία και αναστοχασμό.

Συσχετισμός με το Νέο Πρόγραμμα Σπουδών

Το προτεινόμενο διδακτικό σενάριο συνδέεται άμεσα με τη Θεματική Ενότητα «Το δικαίωμα στην εκπαίδευση» του νέου Προγράμματος Σπουδών της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής για τη Στ΄ Δημοτικού, όπου τονίζεται ότι οι μαθητές πρέπει να καλλιεργούν στάσεις και δεξιότητες σχετικές με τον σεβασμό των δικαιωμάτων, την ισότητα, την αποδοχή της διαφορετικότητας και την κοινωνική δικαιοσύνη. Σύμφωνα με τον νέο Πρόγραμμα Σπουδών, η διδασκαλία στηρίζεται σε μαθητοκεντρικές, βιωματικές και ερευνητικές μεθόδους, ώστε οι μαθητές να αναπτύξουν ενδιαφέρον για κοινωνικά ζητήματα και να οικοδομήσουν κριτική ικανότητα σχετικά με κοινωνικές ανισότητες και δικαιώματα. Το εκπαιδευτικό σενάριο αξιοποιεί την ανάλυση εικόνων, την ομαδική έρευνα, τη βιωματική επεξεργασία μελετών περίπτωσης με τη χρήση ψηφιακών εργαλείων. Οι μαθητές ερευνούν εμπόδια πρόσβασης στην εκπαίδευση, αναλύουν πραγματικές ιστορίες παιδιών από διαφορετικά κοινωνικά περιβάλλοντα και προτείνουν λύσεις, καλλιεργώντας την ενσυναίσθηση, την αλληλεγγύη και την δημοκρατική στάση ζωής (https://www.iep.edu.gr/nea-programmata-spoudon).

Ανάλυση περιεχομένου

Οι βασικές νέες γνώσεις που θα αποκτήσουν αφορούν την έννοια του δικαιώματος στην εκπαίδευση και τη σημασία του για όλα τα παιδιά, ανεξαρτήτως καταγωγής, φύλου, οικονομικής κατάστασης ή κοινωνικών συνθηκών. Παράλληλα, θα κατανοήσουν τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν εκατομμύρια παιδιά παγκοσμίως, όπως η φτώχεια, η εργασία, οι ένοπλες συγκρούσεις, οι διακρίσεις ή η έλλειψη υποδομών, λειτουργούν ως ανασταλτικοί παράγοντες πρόσβασης στην εκπαίδευση. Θα αντιληφθούν την αξία της αλληλεγγύης, της συνεργασίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης, που αποτελούν θεμελιώδεις αξίες του μαθήματος και καλλιεργούνται μέσα από βιωματικές δραστηριότητες και τη δημιουργία συλλογικής δράσης. Κρίσιμα στοιχεία του περιεχομένου είναι η κατανόηση της ανισότητας στην πρόσβαση στην εκπαίδευση, όχι ως θεωρητική έννοια αλλά ως πραγματικότητα που επηρεάζει παιδιά σε διάφορα μέρη του κόσμου. Επίσης, κρίσιμο στοιχείο αποτελεί η ικανότητα των μαθητών να αναστοχαστούν και να αναλάβουν δράση, μετατρέποντας τη γνώση σε κοινωνική ευαισθησία και στάση ζωής.

Σκοπός και Στόχοι

Ο σκοπός του εκπαιδευτικού σεναρίου είναι οι μαθητές της να κατανοήσουν σε βάθος την αξία της εκπαίδευσης ως θεμελιώδους ανθρώπινου δικαιώματος, να αναγνωρίσουν τις κοινωνικές, οικονομικές και γεωγραφικές ανισότητες που στερούν από πολλά παιδιά την πρόσβαση στο σχολείο και να αναπτύξουν στάσεις ενσυναίσθησης, κοινωνικής ευαισθησίας και ενεργού συμμετοχής. Παράλληλα, μέσα από βιωματικές, συνεργατικές και ψηφιακά υποστηριζόμενες δραστηριότητες, στοχεύουν στο να οικοδομήσουν κριτική σκέψη, να συγκρίνουν πραγματικές ιστορίες παιδιών από τον κόσμο και να διαμορφώνουν τεκμηριωμένες προτάσεις δράσης. Με τον τρόπο αυτό, συνδέουν τη γνώση με την κοινωνική πραγματικότητα και καλλιεργούν δεξιότητες του 21ου αιώνα, όπως συνεργασία, δημιουργικότητα και ψηφιακό γραμματισμό (Castro & Knowles, 2017).

Σκοπός

Ο σκοπός του εκπαιδευτικού σεναρίου είναι οι μαθητές της να κατανοήσουν σε βάθος την αξία της εκπαίδευσης ως θεμελιώδους ανθρώπινου δικαιώματος, να αναγνωρίσουν τις κοινωνικές, οικονομικές και γεωγραφικές ανισότητες που στερούν από πολλά παιδιά την πρόσβαση στο σχολείο και να αναπτύξουν στάσεις ενσυναίσθησης, κοινωνικής ευαισθησίας και ενεργού συμμετοχής. Παράλληλα, μέσα από βιωματικές, συνεργατικές και ψηφιακά υποστηριζόμενες δραστηριότητες, στοχεύουν στο να οικοδομήσουν κριτική σκέψη, να συγκρίνουν πραγματικές ιστορίες παιδιών από τον κόσμο και να διαμορφώνουν τεκμηριωμένες προτάσεις δράσης. Με τον τρόπο αυτό, συνδέουν τη γνώση με την κοινωνική πραγματικότητα και καλλιεργούν δεξιότητες του 21ου αιώνα, όπως συνεργασία, δημιουργικότητα και ψηφιακό γραμματισμό (Castro & Knowles, 2017).

Στόχοι

Ως προς το γνωστικό αντικείμενο, οι μαθητές να είναι σε θέση να:

• αναλύουν τις αιτίες που οδηγούν στον αποκλεισμό των παιδιών από την εκπαίδευση και να τις ταξινομούν σε κοινωνικούς, οικονομικούς και γεωγραφικούς παράγοντες.
• συνθέτουν προτάσεις δράσης για τη βελτίωση της πρόσβασης στην εκπαίδευση, αξιοποιώντας πληροφορίες από βίντεο, μελέτες περίπτωσης και ομαδική συζήτηση.
• αξιολογούν τον ρόλο της εκπαίδευσης στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των παιδιών διεθνώς, τεκμηριώνοντας τη θέση τους με επιχειρήματα και παραδείγματα (Anderson et al., 2001).

Ως προς τη χρήση των νέων τεχνολογιών , οι μαθητές να είναι σε θέση να:

• αναλύουν πληροφορίες και οπτικά ερεθίσματα αξιοποιώντας ψηφιακά εργαλεία  προκειμένου να εντοπίσουν ανισότητες και εμπόδια στην πρόσβαση στην εκπαίδευση.
• συνθέτουν μια ολοκληρωμένη ψηφιακή δημιουργία ενσωματώνοντας σύνθημα, εικόνες και δικά τους επιχειρήματα, ώστε να μεταδώσουν κοινωνικό μήνυμα σχετικό με το δικαίωμα στην εκπαίδευση.
• αξιολογούν τις ψηφιακές αναρτήσεις των ομάδων στο Padlet και να επιχειρηματολογούν για την ορθότητα, την πληρότητα και τη σαφήνεια των ιδεών που παρουσιάζονται, αναπτύσσοντας κριτικό ψηφιακό γραμματισμό ((Anderson et al., 2001).

Ως προς τη μαθησιακή διαδικασία, οι μαθητές να είναι σε θέση να:

• συνεργάζονται σε ομάδες, αναλαμβάνοντας ρόλους και οικοδομώντας κοινές απαντήσεις μέσα από συζήτηση και επιχειρηματολογία.
• εκφράζουν και να τεκμηριώνουν τις απόψεις τους, ακούγοντας ενεργητικά τους συμμαθητές τους και συμμετέχοντας σε δημοκρατικό διάλογο.
• αναπτύσσουν ενσυναίσθηση και κριτική σκέψη, αξιολογώντας πραγματικές ιστορίες παιδιών και αναδεικνύοντας την αξία της εκπαίδευσης ως ανθρώπινου δικαιώματος ((Anderson et al., 2001).

Διδακτικό υλικό και απαιτούμενη υλικοτεχνική υποδομή

Υλικοτεχνική υποδομή

• Αίθουσα πληροφορικής ή αίθουσα με διαδραστικό πίνακα ή προβολέα.
• Υπολογιστές ή tablets (ένας ανά ομάδα 3–4 μαθητών).
• Σύνδεση στο διαδίκτυο.
• Φύλλο εργασίας (έντυπο) για καταγραφή συμπερασμάτων και απαντήσεων.

Διδακτικό υλικό

Το διδακτικό υλικό του σεναρίου είναι ειδικά επιλεγμένο ώστε να υποστηρίζει την ενεργητική, συνεργατική και πολυτροπική μάθηση γύρω από το θέμα. Περιλαμβάνει οπτικοακουστικό υλικό αυθεντικές μελέτες περίπτωσης παιδιών από διάφορες χώρες, καθώς και ένα διαδραστικό φύλλο εργασίας που οδηγεί τους μαθητές στην καταγραφή αιτιών, συνεπειών και προτάσεων λύσεων. Το υλικό είναι οργανωμένο ώστε να υποστηρίζει την κατανόηση του δικαιώματος στην εκπαίδευση, να καλλιεργεί ενσυναίσθηση μέσα από βιωματικές ιστορίες και να ενισχύει την παραγωγή δημιουργικού μαθητικού λόγου μέσα από σύγχρονα ψηφιακά περιβάλλοντα (Ράπτης & Ράπτη,2006).

Οργάνωση της Τάξης

Η διδασκαλία πραγματοποιείται στην αίθουσα με χρήση διαδραστικού πίνακα και υπολογιστών, όπου οι μαθητές εργάζονται σε μικρές ομάδες των 3–4 ατόμων, ώστε να ενισχύεται η συνεργασία, ο διάλογος και η ενεργή συμμετοχή. Ο εκπαιδευτικός αναλαμβάνει ρόλο καθοδηγητή και συντονιστή: οργανώνει τη ροή των δραστηριοτήτων, θέτει ερωτήσεις διερεύνησης, υποστηρίζει τις ομάδες όταν δυσκολεύονται και ενθαρρύνει την ανταλλαγή απόψεων. Οι μαθητές εργάζονται συνεργατικά στις ομαδικές δραστηριότητες, συζητούν, συγκρίνουν πληροφορίες και διατυπώνουν τεκμηριωμένες θέσεις. Η ολομέλεια λειτουργεί ως χώρος αναστοχασμού: οι ομάδες παρουσιάζουν τα αποτελέσματά τους, λαμβάνουν ανατροφοδότηση από συμμαθητές και εκπαιδευτικό και συνδιαμορφώνουν συμπεράσματα. Με αυτόν τον τρόπο, η οργάνωση της τάξης προάγει τη συνεργατική μάθηση, την κοινωνική αλληλεπίδραση και τη σταδιακή αυτονόμηση των μαθητών στη διερεύνηση και κατανόηση του θέματος (Χατζηδήμου & Ταρατόρη,2002).

Διδακτικές προσεγγίσεις και στρατηγικές

Θεωρητική προσέγγιση

Η θεωρητική βάση του σεναρίου στηρίζεται σε τρεις βασικούς άξονες μάθησης: εποι-κοδομητισμό, κοινωνιοπολιτισμικές θεωρήσεις (Bruner,1996) και συμπεριφοριστικές αρχές ενίσχυσης. Σύμφωνα με τον εποικοδομητισμό (Dasen,1993), οι μαθητές οικοδομούν τη νέα γνώση ενεργά μέσω σύνδεσης με τις πρότερες εμπειρίες τους, ανάλυ-σης πραγματικών ιστοριών παιδιών και επεξεργασίας κοινωνικών ζητημάτων όπως η πρόσβαση στην εκπαίδευση. Το σενάριο αξιοποιεί επίσης τον κοινωνικοπολιτισμικό προσανατολισμό του Vygotsky, καθώς η μάθηση προωθείται μέσα από συνεργατικές διεργασίες, διαλόγους, ανταλλαγή θέσεων και απόψεων στις ομάδες, καθώς και τη ζώνη επικείμενης ανάπτυξης (ΖΕΑ), όπου ο μαθητής υποστηρίζεται από τους συνο-μηλίκους και τον εκπαιδευτικό (Vygotsky,1978). Παράλληλα, υιοθετούνται στοιχεία συμπεριφορισμού, καθώς η ανατροφοδότηση, η ενθάρρυνση και η επιβράβευση της προσπάθειας ενισχύουν τη συμμετοχή, τη στοχοπροσήλωση και τη θετική διάθεση των μαθητών απέναντι στο μάθημα και στην εργασία τους.

Μεθοδολογική προσέγγιση

Η μεθοδολογική προσέγγιση που υιοθετείται είναι διερευνητική, βιωματική και ομαδοσυνεργατική, με στοιχεία καθοδηγούμενης ανακάλυψης. Στην αρχική φάση, οι μαθητές εντοπίζουν μόνοι τους κοινωνικά ζητήματα μέσα από εικόνες, αναδεικνύοντας πρότερες αντιλήψεις και απορίες, τις οποίες και αποτυπώνουν στον διαδικτυακό ψηφιακό τοίχο του Padlet (https://padlet.com). Στη διδασκαλία του γνωστικού αντικειμένου χρησιμοποιείται το βίντεο ως ερέθισμα, ενώ το φύλλο εργασίας λειτουργεί ως οργανωτής σκέψης που καθοδηγεί τους μαθητές στην αναζήτηση αιτίων, επιπτώσεων και λύσεων. Η ομαδοσυνεργατική μάθηση είναι κεντρική, καθώς οι μαθητές εργάζονται συλλογικά για την ανάλυση μελετών περίπτωσης, ενισχύοντας την κοινωνική αλληλεπίδραση, την ενσυναίσθηση και τις δεξιότητες επιχειρηματολογίας. Η κατασκευή αφίσας στο Canva (https://www.canva.com) λειτουργεί ως δραστηριότητα που συνδυάζει δημιουργική έκφραση και κοινωνική ευαισθητοποίηση. Ο ρόλος του εκπαιδευτικού είναι καθοδηγητικός, καθώς οργανώνει, υποστηρίζει, ενθαρρύνει, διευκολύνει την κατανόηση και εξασφαλίζει ότι όλα τα μέλη της ομάδας συμμετέχουν ενεργά. Οι μαθητές έχουν ενεργό ρόλο: ερευνούν, συζητούν, αναλύουν, δημιουργούν και αυτοαξιολογούνται (Νημά & Καψάλης,2002).

Διδακτική προσέγγιση με ΤΠΕ

Η χρήση των ΤΠΕ έχει ισχυρή προστιθέμενη αξία στη διδασκαλία, καθώς επιτρέπει την πολυτροπική μάθηση, τη δημιουργική έκφραση και τη συνεργατική οικοδόμηση γνώσης. Το Padlet,  χρησιμοποιείται για ανίχνευση αντιλήψεων και συνεργατική ανταπόκριση, δίνοντας φωνή σε κάθε ομάδα με τρόπο άμεσο και οπτικά οργανωμένο. Το βίντεο ενισχύει τη βιωματικότητα, προσφέροντας αυθεντικά παραδείγματα σχολείων σε άλλες χώρες, στοιχεία που δύσκολα θα γίνονταν αντιληπτά μόνο μέσω του σχολικού βιβλίου. Το Canva, υποστηρίζει την ανάπτυξη ψηφιακών και δημιουργικών δεξιοτήτων, επιτρέποντας στους μαθητές να μετασχηματίσουν τις ιδέες τους σε οπτικό μήνυμα–αφίσα, ενισχύοντας την επικοινωνία και τη συμμετοχή σε κοινωνικά ζητήματα. Το Miro (https://miro.com) , λειτουργεί ως συγκεντρωτικός πίνακας καταγραφής ιδεών, ενώ το Google forms βοηθάει στην αυτοαξιολόγηση του μαθητή και την ανατροφοδότηση από τον εκπαιδευτικό. Συνολικά, οι ΤΠΕ ενισχύουν την ενεργητική συμμετοχή, τη συνεργασία, την κριτική επεξεργασία πληροφοριών και την ορατότητα της μαθησιακής πορείας.

Περιγραφή δραστηριοτήτων σεναρίου

Δραστηριότητα ψυχολογικής και γνωστικής προετοιμασίας. Αποτίμηση υπάρχουσας γνώσης και ανίχνευση αναπαραστάσεων και γνωστικών δυσκολιών (5΄)

Η δραστηριότητα συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων που αφορούν την αναγνώριση και την ανάλυση πραγματικών κοινωνικών ανισοτήτων στην πρόσβαση στην εκπαίδευση, τη χρήση ψηφιακών εργαλείων για συνεργατική καταγραφή ιδεών , καθώς και την ενεργητική συμμετοχή, τον διάλογο και την ανάπτυξη ενσυναίσθησης. Ο εκπαιδευτικός επισημαίνει τυχόν εναλλακτικές ή λανθασμένες αντιλήψεις και τις αξιοποιεί για τον σχεδιασμό της διδασκαλίας.

Δραστηριότητα διδασκαλίας του γνωστικού αντικειμένου (25΄)

Οι μαθητές παρακολουθούν επιλεγμένο οπτικοακουστικό υλικό για την εκπαίδευση στον κόσμο και εργάζονται σε ομάδες για τη συμπλήρωση φύλλου εργασίας με ερωτήσεις που τους καθοδηγούν να αναλύσουν εμπόδια πρόσβασης στην εκπαίδευση και να προτείνουν λύσεις. Με τη δραστηριότητα αυτή υλοποιούνται οι στόχοι της διερεύνησης, της ερμηνείας και της κριτικής ανάλυσης πληροφοριών, της ανάπτυξης δεξιοτήτων συνεργασίας και καλλιέργειας στάσεων σεβασμού, ισότητας και κοινωνικής δικαιοσύνης.

Δραστηριότητα εμπέδωσης του γνωστικού αντικειμένου (15΄)

Η δραστηριότητα εμπέδωσης βασίζεται σε τέσσερις μελέτες περίπτωσης παιδιών από διαφορετικές χώρες, οι οποίες περιλαμβάνονται στο Φύλλο Εργασίας . Οι μαθητές, οργανωμένοι σε τέσσερις ομάδες, μελετούν το κείμενο που τους αντιστοιχεί, συζητούν τις βασικές δυσκολίες πρόσβασης στην εκπαίδευση που αντιμετωπίζει το κάθε παιδί και απαντούν στις στοχευμένες ερωτήσεις του φύλλου εργασίας. Στη συνέχεια, κάθε ομάδα διατυπώνει μια σύντομη φράση–μήνυμα προς το παιδί της ιστορίας. Η δραστηριότητα επιτρέπει στους μαθητές να συνδέσουν τα νέα δεδομένα με τις προηγούμενες γνώσεις τους, να αναπτύξουν ενσυναίσθηση και να κατανοήσουν βαθύτερα πώς κοινωνικοί, οικονομικοί και πολιτισμικοί παράγοντες επηρεάζουν το δικαίωμα στην εκπαίδευση.

Στόχοι που υλοποιούνται μέσω της δραστηριότητας εμπέδωσης

Ως προς το γνωστικό αντικείμενο: Οι μαθητές αναλύουν πραγματικά παραδείγματα ανισότητας στην εκπαίδευση, συγκρίνοντας διαφορετικούς τύπους εμποδίων (φτώχεια, πόλεμος, γεωγραφικά εμπόδια, κοινωνικοί ρόλοι) και αξιολογούν τις πιθανές λύσεις προτείνοντας δικές τους ιδέες. Ως προς τη χρήση ΤΠΕ: Χρησιμοποιούν το ψηφιακό φύλλο εργασίας με δομημένες ερωτήσεις για καθοδηγούμενη διερεύνηση. Ως προς τη μαθησιακή διαδικασία: Εργάζονται συνεργατικά στην ομάδα, καλλιεργούν την κριτική σκέψη και αναπτύσσουν ενσυναίσθηση.

Δραστηριότητα αξιολόγησης του γνωστικού αντικειμένου (20΄)

Η δραστηριότητα αξιολόγησης πραγματοποιείται μέσω ατομικής δημιουργικής παραγωγής: οι μαθητές καλούνται να δημιουργήσουν μια αφίσα στο Canva ή ένα σύντομο ποίημα/σύνθημα που να αποτυπώνει το βασικό μήνυμα: «Η εκπαίδευση είναι δικαίωμα για όλα τα παιδιά». Οι μαθητές αξιοποιούν το ψηφιακό εργαλείο για να επιλέξουν εικόνες, χρώματα και σύντομα κείμενα που εκφράζουν τα εμπόδια πρόσβασης στην εκπαίδευση και προτείνουν λύσεις. Η εργασία τους επιτρέπει στον εκπαιδευτικό να αξιολογήσει τόσο την κατανόηση των βασικών εννοιών (εμπόδια, δικαιώματα, ισότητα), όσο και την ικανότητά τους να τα μετασχηματίσουν σε σύνθετη δημιουργική αναπαράσταση.

Στόχοι που υλοποιούνται μέσω της δραστηριότητας αξιολόγησης

Ως προς το γνωστικό αντικείμενο: Οι μαθητές εφαρμόζουν τις γνώσεις που απέκτησαν σχετικά με τα εμπόδια πρόσβασης στην εκπαίδευση και συνθέτουν τα βασικά νοήματα του μαθήματος (δικαίωμα στην εκπαίδευση, ανισότητες, λύσεις) σε πολυτροπική μορφή. Ως προς τη χρήση ΤΠΕ: Οι μαθητές αξιοποιούν το Canva για την παραγωγή ψηφιακής αφίσας, αναπτύσσοντας δεξιότητες ψηφιακού γραμματισμού. Ως προς τη μαθησιακή διαδικασία: Εργάζονται συνεργατικά, οργανώνοντας τις ιδέες τους σε δημιουργική ψηφιακή παραγωγή, ενεργοποιώντας δεξιότητες μετασχηματισμού της γνώσης.

Μεταγνωστική Δραστηριότητα

Οι μαθητές ολοκληρώνουν στο Φύλλο εργασίας 4 ένα ατομικό κουίζ μεταγνωστικού χαρακτήρα. Η δραστηριότητα στοχεύει να τους βοηθήσει να αναστοχαστούν πάνω σε όσα έμαθαν, στον τρόπο που εργάστηκαν και στις δεξιότητες που ανέπτυξαν. Το κουίζ περιλαμβάνει ερωτήσεις αυτοαξιολόγησης, κατανόησης και ενσυναισθητικής σύνδεσης με το θέμα της πρόσβασης στην εκπαίδευση. Οι απαντήσεις αξιοποιούνται από τον εκπαιδευτικό για να προγραμματίσει τυχόν επανατροφοδότηση. Ο διαμοιρασμός γίνεται στα e-mail των γονέων, ώστε οι μαθητές να το ολοκληρώσουν στο σπίτι ατομικά.

Συμπεράσματα

Συνοψίζοντας, το προτεινόμενο εκπαιδευτικό σενάριο ανέδειξε τη δυναμική των μαθητοκεντρικών και συνεργατικών διδακτικών προσεγγίσεων σε συνδυασμό με την παιδαγωγικά τεκμηριωμένη αξιοποίηση των ψηφιακών τεχνολογιών στη διδακτική πράξη. Η ενσωμάτωση ψηφιακών εργαλείων, συνέβαλε στη δημιουργία ενός πολυτροπικού μαθησιακού περιβάλλοντος, το οποίο ευνόησε την ενεργητική εμπλοκή των μαθητών, την ανάπτυξη δεξιοτήτων συνεργασίας και την καλλιέργεια κριτικού ψηφιακού γραμματισμού. Παράλληλα, η αξιοποίηση αυθεντικών μελετών περίπτωσης και βιωματικών δραστηριοτήτων επέτρεψε στους μαθητές να προσεγγίσουν το ζήτημα της πρόσβασης στην εκπαίδευση όχι μόνο ως γνωστικό αντικείμενο, αλλά και ως κοινωνικό ζήτημα που συνδέεται άμεσα με τα ανθρώπινα δικαιώματα και την κοινωνική δικαιοσύνη. Η διερευνητική και ομαδοσυνεργατική οργάνωση της μαθησιακής διαδικασίας συνέβαλε στη μετατόπιση του ρόλου των μαθητών από παθητικούς δέκτες σε ενεργούς οικοδόμους της γνώσης, ενώ παράλληλα ενίσχυσε την ανάπτυξη στάσεων ενσυναίσθησης, δημοκρατικού διαλόγου και κοινωνικής ευαισθησίας. Ταυτόχρονα, η δημιουργική παραγωγή ψηφιακού υλικού από τους μαθητές λειτούργησε ως μηχανισμός μετασχηματισμού της γνώσης σε προσωπικά και συλλογικά νοήματα. Συνεπώς, η παρούσα διδακτική παρέμβαση αναδεικνύει ότι η συστηματική ενσωμάτωση των ΤΠΕ σε μαθητοκεντρικά διδακτικά σενάρια μπορεί να ενισχύσει ουσιαστικά τόσο τη γνωστική όσο και την αξιακή διάσταση της μάθησης. Παράλληλα, αναδεικνύεται η ανάγκη περαιτέρω διερεύνησης και εφαρμογής αντίστοιχων παιδαγωγικών πρακτικών, οι οποίες αξιοποιούν τα ψηφιακά περιβάλλοντα μάθησης για την καλλιέργεια δεξιοτήτων του 21ου αιώνα και για την ανάπτυξη υπεύθυνων και κοινωνικά ευαισθητοποιημένων πολιτών.

Αναφορές

Κατσαρού, Ε. (2020). Η δημοκρατία στο σχολείο: Προοπτικές από την αξιοποίηση διαδικασιών έρευνας-δράσης και κριτικού γραμματισμού. Κριτική.

Καψάλης, Α., & Νημά, Ε. (2002). Σύγχρονη διδακτική. Εκδόσεις Πανεπιστημίου Μακεδονίας.

Μαντζαρίδου, Α., Χαμπιαούρης, Κ., & Τορτούρης, Μ. (2018). Διδασκαλία και μάθηση στην ψηφιακή εποχή: Διαφοροποιημένες διδακτικές προσεγγίσεις και ψηφιακά εργαλεία για το μαθητή μέσα από σύγχρονες διαδικτυακές πλατφόρμες. Βιβλιοχώρα.

Ράπτης, Α., & Ράπτη, Α. (2006). Μάθηση και διδασκαλία στην κοινωνία της πληροφορίας: Ολική προσέγγιση (Τόμ. 1). Αυτοέκδοση.

Χατζηδήμου, Δ., & Ταρατόρη, Ε. (2002). Η ομαδική διδασκαλία στη διδακτική πράξη. Στο Ι. Πυργιωτάκης (Επιμ.), Ολοήμερο σχολείο: Λειτουργία και προοπτικές. Παιδαγωγικό Ινστιτούτο.

Anderson, L. W., Krathwohl, D. R., Airasian, P. W., Cruikshank, K. A., Mayer, R. E., Pintrich, P. R., Raths, J., & Wittrock, M. C. (Eds.). (2001). A taxonomy for learning, teaching, and assessing: A revision of Bloom’s taxonomy of educational objectives (Abridged ed.). Longman.

Bruner, J. S. (1996). The culture of education. Harvard University Press.

Castro, A. J., & Knowles, R. T. (2017). Democratic citizenship education: Research across multiple landscapes and contexts. In M. M. Manfra & C. M. Bolick (Eds.), The Wiley handbook of social studies research (pp. 287–318). John Wiley & Sons.

Dasen, P. R. (1993). Culture and cognitive development from a Piagetian perspective. In W. J. Lonner & R. S. Malpass (Eds.), Readings in psychology and culture (pp. 141–150). Allyn & Bacon.

Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes (M. Cole, V. John-Steiner, S. Scribner, & E. Souberman, Eds.). Harvard University Press.

Παράρτημα

Φύλλο εργασίας 1

https://drive.google.com/file/d/1wkumqPDEGbizEmMKq02ncAATf4Bt8Lgg/view?sp=sharing

Φύλλο εργασίας 2

https://drive.google.com/file/d/1Z3k6lAFCv3W_RbqBWNTf4cmcXGzE1Bq/view?usp=sharing

Φύλλο εργασίας 3

https://drive.google.com/file/d/1HDEfqgDAWM3cvNRjwhGn2u9jH5jXZEY7/view?usp=sharing

Φύλλο εργασίας 4

https://drive.google.com/file/d/1dRPUV8tq2je2Z9oTS0AAqdHhenFomRq/view?usp=sharing

Εκπαιδευτικός ΠΕ05 στο 2ο Πρότυπο Γυμνάσιο Αθηνών 

vaso.metheniti@gmail.com

 Παπαδοπούλου Αγγελική, MA, Med,

Εκπαιδευτικός ΠΕ07, Δ/ντρια του 4ου Δ.Σ. Χαϊδαρίου

papadoangn@gmail.com

 Περίληψη

 Πρέπει να τονιστεί ότι τόσο στο Ενιαίο Πρόγραμμα Σπουδών για τις Ξένες Γλώσσες όσο και στον Οδηγό του Εκπαιδευτικού των Ξένων Γλωσσών που εκπονήθηκαν στη χώρα μας το 2011, τονίζεται σύμφωνα με τους Χαρτζουλάκη/Χρύσου (2013) η μέγιστη αναγκαιότητα της χρήσης των ΤΠΕ στο μάθημα της Ξένης γλώσσας. Αναμφίβολα, καθοριστικό παράδειγμα δημιουργικής χρήσης και άρτιας ενσωμάτωσης των σύγχρονων τεχνολογιών αναφέρεται η εφαρμογή έργων συνεργατικής μάθησης ανάμεσα σε τάξεις διαφορετικών σχολείων, βαθμίδων, χωρών μέσω της πλατφόρμας eTwinning (Erasmus+). Σε αυτό το πλαίσιο παρουσιάζονται τρόποι αξιοποίησης των ΤΠΕ στη διδασκαλία της Δεύτερης Ξένης Γλώσσας κατά την υλοποίηση των δραστηριοτήτων του βραβευμένου με Εθνική  Ετικέτα Ποιότητας έργου eTwinning “Respect life, create Eco-conscious students and sustainable bonds” το οποίο υλοποιήθηκε σε 3 γλώσσες (αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά) με μαθητές τόσο της πρωτοβάθμιας όσο και της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Στο συγκεκριμένο, συνεργατικό, ευρωπαϊκό έργο αξιοποιήθηκαν με δημιουργικό τρόπο μία πληθώρα ψηφιακών εργαλείων και εφαρμογών με στόχο την ενεργή εμπλοκή των μαθητών και των μαθητριών στη μαθησιακή διαδικασία, την ανάπτυξη των επικοινωνιακών, γλωσσικών και ψηφιακών τους δεξιοτήτων, την καλλιέργεια της βιωματικής μάθησης και τον εμπλουτισμό των διαπολιτισμικών τους γνώσεων. Για τον σκοπό αυτό επιλέχθηκαν εργαλεία, προγράμματα και εφαρμογές που προάγουν κυρίως τη αυτενέργεια, την επικοινωνία, την αλληλεπίδραση, τη δημιουργικότητα, την κριτική σκέψη, την ανάληψη πρωτοβουλιών και τη συμπερίληψη μαθητών με διαφορετικά γνωστικά υπόβαθρα και ξεχωριστά μαθησιακά προφίλ.

Λέξεις κλειδιά: Περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση, Ψηφιακά εργαλεία, Πολλαπλά είδη νοημοσύνης, Δεξιότητες 21ου αιώνα

Εισαγωγή

Το έργο «Respect life, create Eco-conscious students and sustainable bonds» είναι ένα 3γλωσσο πρόγραμμα (αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά) στο οποίο συμμετείχαν  6 σχολεία από Ελλάδα, 2 από Γαλλία, 2 από Πορτογαλία, 1 από Τουρκία, 2 από Πολωνία, 1 από Λιθουανία και 1 από Αρμενία. Στο πρόγραμμα συμμετείχαν 25 εκπαιδευτικοί, 450 μαθητές και είναι ένα από τα λίγα προγράμματα που πραγματοποιήθηκε ταυτόχρονα σε τρεις γλώσσες επικοινωνίας.

Το πρόγραμμα διήρκησε μία ολόκληρη, σχολική χρονιά (Οκτώβριος 2022 – Ιούνιος 2023) και βασίστηκε στις αρχές της βιωματικής- διερευνητικής μάθησης με τεχνικές διαφοροποιημένης διδασκαλίας, στους στόχους και στις αρχές του Ενιαίου Προγράμματος Σπουδών των Ξένων Γλωσσών, στην καλλιέργεια δεξιοτήτων του 21ου αιώνα, δηλαδή επικοινωνιακών, γλωσσικών, ψηφιακών δεξιοτήτων των μαθητών και στην ενεργό εμπλοκή όλων των διαφορετικών προφίλ των μαθητών (θεωρία των πολλαπλών ειδών νοημοσύνης του Howard Gardner) στη μαθησιακή διαδικασία. Τέλος, η θεματολογία αγγίζει τον πυρήνα των μαθησιακών τους ενδιαφερόντων  καθώς οι μαθητές μετά τα ποικίλα φαινόμενα της κλιματικής αλλαγής με τα οποία έρχονται αντιμέτωποι, έδειξαν ιδιαίτερη προσοχή και ενδιαφέρον στα θέματα της κλιματικής αλλαγής, της περιβαλλοντικής χρήσης και της βιώσιμης ανάπτυξης. Το πρόγραμμα αυτό τους βοήθησε να γίνουν ευσυνείδητοι και ενεργοί πολίτες, μαθητές που διαθέτουν αυξημένη ενσυναίσθηση, που σκέφτονται και αλληλεπιδρούν προσπαθώντας να βρουν λύσεις για περιβαλλοντικά ζητήματα (Koulourioti, 2013).

Με τη βοήθεια του προγράμματος «Respect life, create Eco-conscious students and sustainable bonds», οι μαθητές κατάφεραν να εργαστούν ομαδοσυνεργατικά, να δώσουν λύσεις, να γνωρίσουν τις βασικές αρχές της ανακύκλωσης υιοθετώντας την στην καθημερινότητά τους και να θέσουν τις  βάσεις για μία καλύτερη κοινωνία. Επιπρόσθετα, κατάφεραν να καλλιεργήσουν τη δημιουργική τους σκέψη και να ανταλλάξουν «καλές πρακτικές» με συνομηλίκους  τους από άλλες χώρες. Τέλος, οι μαθητές αξιοποίησαν μια μεγάλη ποικιλία ψηφιακών εργαλείων με σκοπό την καλλιέργεια των πολλαπλών και διαφορετικών ειδών νοημοσύνης τους καταφέρνοντας να αποκτήσουν  καίριες δεξιότητες του 21ου αιώνα, όπως είναι η επικοινωνία, η συνεργασία, η δημιουργικότητα, ο κριτικός και ψηφιακός γραμματισμός.

Το θεωρητικό υπόβαθρο του προγράμματος βασίζεται στα είδη της πολλαπλής νοημοσύνης του Gardner, οι οποίες αναπτύχθηκαν με μια σειρά δραστηριοτήτων που εξελίσσουν διαφορετικές ικανότητες – δυνατότητες των μαθητών μας (Komninou, 2010). Η γλωσσική (κατασκευή συννεφόλεξων, συμβουλών για σωστή διαχείριση της ενέργειας, οικολογικές ευχές, δημιουργία ψηφιακών καρτών), η χωροταξική (δημιουργία αφισών, πόστερ, λογότυπων και παρουσιάσεων), η μουσική (δημιουργία συλλογικού τραγουδιού), η διαπροσωπική (συνεργασία και επικοινωνία μαθητών από διαφορετικά σχολεία και βαθμίδες, δημιουργία κοινών βίντεο) και η ενδοπροσωπική (η προσωπική στοχοθεσία κάθε μαθητή, η προσπάθεια για άρτιο αποτέλεσμα – νικητής logo) εξελίχθηκαν καίρια και καθοριστικά μέσα στα πλαίσια του προγράμματος μας με βασικό αρωγό τη χρήση των ΤΠΕ στο μάθημα της δεύτερης, ξένης γλώσσας.

Όλο το πρόγραμμα ακολουθεί τις αρχές του Εποικοδομητισμού- Κονστρουκτιβισμού, της διερευνητικής – βιωματικής και ανακαλυπτικής μάθησης, με βάση τις οποίες ο  μαθητής βρίσκεται στο επίκεντρο της μαθησιακής διαδικασίας, συμμετέχει ενεργά, σκέφτεται, προβληματίζεται, αναστοχάζεται και αντιμετωπίζει κριτικά όλα τα σύγχρονα ζητήματα. Ο εκπαιδευτικός δρα συντονιστικά, καθοδηγητικά, υποστηρικτικά, όπου κρίνει ο ίδιος ότι χρειάζεται η συνδρομή του δίχως να περιορίζει τους μαθητές, αλλά προσπαθώντας να ενθαρρύνει την ανάπτυξη πρωτοβουλιών. Ο ίδιος είναι βοηθός στην προσπάθεια του μαθητή να οικοδομήσει τη γνώση και να γνωρίσει τον κόσμο. Έναν κόσμο που με τη βοήθεια της Τεχνολογίας Πληροφοριών και Επικοινωνιών δεν γνωρίζει σύνορα, που επιτρέπει τη μέγιστη συμμετοχή μαθητών με διαφορετικά μαθησιακά προφίλ και από διαφορετικά  μέρη τόσο της Ελλάδας όσο και του εξωτερικού.

Τέλος, οι εκπαιδευτικοί εργάστηκαν ομαδοσυνεργατικά (team-teaching) εστιάζοντας στην ανάδειξη των «δυνατών σημείων» των μαθητών τους, στην εφαρμογή νέων διαδικτυακών εργαλείων, στη διδασκαλία της νέας γνώσης προσαρμοσμένης στο επίπεδο του κάθε μαθητή (Bruner), στην προσέγγιση δύσκολων εννοιών που βοηθούν τους μαθητές να γίνουν άτομα με αρχές και αξίες που μελλοντικά θα οδηγηθούν στην αυτοπραγμάτωση. Φυσικά με το πέρας αυτού του προγράμματος και τη χρήση – γνώση τόσων νέων ψηφιακών εργαλείων, ο εκπαιδευτικός αισθάνεται ένα αίσθημα πληρότητας, εμπλουτίζει τις ψηφιακές του δεξιότητες με αποτέλεσμα να αισθάνεται άρτιος και ανταγωνιστικός σε ένα εκπαιδευτικό περιβάλλον ψηφιακού μετασχηματισμού, προάγοντας το ξενόγλωσσο μάθημα και αναδεικνύοντας τα οφέλη της εκμάθησης ξένων γλωσσών στην μετέπειτα ζωή των μαθητών.

Διαδικασία εργασίας και υλοποίησης των δραστηριοτήτων με χρήση των ΤΠΕ

Στην αρχή του έργου οι μαθητές αποτύπωσαν μέσω ενός ψηφιακού ερωτηματολογίου με χρήση της εφαρμογής Google Forms παλαιότερες εμπειρίες τους με έργα eTwinning, το επίπεδο γλωσσομάθειάς τους, τις γλωσσικές και ψηφιακές τους ικανότητες, τα ενδιαφέροντά τους και τις προσδοκίες τους από το έργο, ενώ κατόπιν συζήτησης πρότειναν αντίστοιχες δραστηριότητες. Στη συνέχεια, διατυπώθηκαν με σαφήνεια και με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, συνεργατικά με τους εταίρους, οι μαθησιακοί στόχοι, ώστε να υπάρχει δημιουργική και καινοτόμα προσέγγιση, ενώ σε όλη τη διάρκεια του έργου γίνονταν αξιολογήσεις/αποτιμήσεις μέσω παρατήρησης, συζήτησης και ανάλυσης βάσει των οποίων σχεδιάζονταν οι επόμενες δραστηριότητες.

Κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς οι μαθητές συμμετείχαν σε συνεργατικές δραστηριότητες μεταξύ των σχολείων που συμμετείχαν στο πρόγραμμα. Δημιούργησαν ένα συνεργατικό Jamboard με συννεφόλεξα (Wordart) (Σχήμα 1) σχετικά με κλιματικές απειλές. Επιπλέον, όλα τα σχολεία συνεργάστηκαν για την δημιουργία τρίγλωσσης ακροστιχίδας σε ένα GoogleDoc, ενώ παράλληλα εργάστηκαν από κοινού σε ένα CanvaDoc για να ανταλλάξουν ευχές για τον Καινούργιο Χρόνο με οικολογικό περιεχόμενο. Μια ακόμη δραστηριότητα ήταν το ανέβασμα υλικού, εικόνων, βίντεο με Μini Τool Μovie Μaker από την καθημερινή τους ζωή και τη ζωή στο σχολείο όπου γίνεται άσκοπη κατανάλωση ενέργειας (Linoit, Thinglink) (Σχήμα 3). Οι μαθητές προβληματίστηκαν για όσα συμβαίνουν στην πραγματική τους ζωή, παρατήρησαν τι συμβαίνει στη ζωή των άλλων μαθητών μέσα από το συνεργατικό Padlet (Σχήμα 2) και στη συνέχεια κατασκεύασαν αφίσες (Canva) για την σπατάλη ενέργειας, οι οποίες συγκεντρώθηκαν σε ένα κοινό ebook. Με τον διαγωνισμό logo οι μαθητές ψήφισαν και ο νικητής τιμήθηκε με βραβείο, που κατασκευάστηκε από τον τρισδιάστατο εκτυπωτή του γυμνασίου μας τον οποίο προμηθευτήκαμε χάρη στη συμμετοχή μας σε παλαιότερο έργο e-twinning. Ακόμα, οι μαθητές ενεπλάκησαν σε καταστάσεις πραγματικής επικοινωνίας και ανταλλαγής ιδεών στο φόρουμ του twinspace, σχόλια στα κοινά Padlet, δημιουργία avatar (Pixton, Chatterpix) (Σχήμα 6) και βίντεο παρουσίασης  του σχολείου – της πόλης τους. Ταυτόχρονα με τη βοήθεια του Mentimeter (Σχήμα 4) πραγματοποιήσαμε ποικίλες δημοσκοπήσεις και διαγωνισμούς. Τέλος έφτιαξαν εκπαιδευτικά παιχνίδια με τη βοήθεια του Kahoot του Quizizz του Flippity για τις διαδικτυακές τους συναντήσεις (Google Meet) (Σχήμα 5) και χρησιμοποίησαν ποικίλα διαδικτυακά εργαλεία (presentation tools) για τις παρουσιάσεις τους σε αυτές.

Καταλήγοντας, σχετικά με την προστασία των προσωπικών δεδομένων και  της χρήσης υλικού από το διαδίκτυο, οι μαθητές ενημερώθηκαν σε ειδική ενότητα τον μήνα Μάρτιο κατανοώντας πως μπορούν να προστατευτούν από τους κινδύνους που ελλοχεύουν στο διαδίκτυο και ποιοι είναι οι σωστοί κανόνες συμπεριφοράς κατά την πλοήγηση στο ίντερνετ (netiquette). Φυσικά έγινε επίσημη ενημέρωση μέσα στα πλαίσια του σχολείου των δυνατοτήτων που προσφέρει το e-twinning, συγκεντρώθηκαν ενυπόγραφες άδειες γονέων, υπήρχε διαρκής ενημέρωση μαθητών -  γονέων σχετικά με τις δραστηριότητες του προγράμματος και την υιοθέτηση σωστών ψηφιακών δεξιοτήτων.

Σχήμα 1: Συννεφόλεξα με το ψηφιακό εργαλείο canva

Σχήμα 2: Ψηφιακός πίνακας σχετικά με την σπατάλη ενέργειας

Σχήμα 3: Διαδραστική εφαρμογή- thinglink για την παρουσίαση ψηφιακών διαδραστικών παιχνιδιών- kahoot

Σχήμα 4: Ψηφιακή δημοσκόπηση με το mentimeter

Σχήμα 5: Διαδικτυακή συνάντηση με το Google Meet- Επικοινωνία των μαθητών και διαμοιρασμός υλικού

Σχήμα 6: Δημιουργία avatar με τα ψηφιακά εργαλεία Pixton και Chatterpix

Τέλος, θα πρέπει να τονιστεί ότι καθ’ όλη τη διάρκεια υλοποίησης του έργου eTwinning και σε όλες τις δραστηριότητές του αξιοποιήθηκε η πλατφόρμα Twinspace και τα εργαλεία της, όπως για παράδειγμα το φόρουμ και ο πίνακας ανακοινώσεων, αλλά και για τις τηλεδιασκέψεις, τις αναρτήσεις των μηνιαίων δραστηριοτήτων/τελικών προϊόντων και την ψηφοφορία λογότυπου. Για το λόγο αυτό δόθηκε ιδιαίτερη σημασία στην οργάνωση, τη δομή και τη διαχείριση του Twinspace προκειμένου να είναι εύχρηστο και προσβάσιμο σε όλα τα μέλη, ενώ οι σελίδες του περιλάμβαναν το χρονοδιάγραμμα, την περιγραφή και οδηγίες για την υλοποίηση των δραστηριοτήτων, κανόνες ορθής συμπεριφοράς και προστασίας στο διαδίκτυο καθώς και αναφορά ενδεδειγμένων ψηφιακών εργαλείων για κάθε δραστηριότητα. Η οργάνωση του υλικού του προγράμματος στην πλατφόρμα του twinspace είναι μεγάλης σημασίας, καθώς με τον τρόπο αυτόν όλοι οι εταίροι του έργου έχουν πρόσβαση στο υλικό και στις δραστηριότητες, ενώ αποτελεί τρόπο απεικόνισης όλης της εξελικτικής πορείας του έργου. Ανά τακτά χρονικά διαστήματα όλοι οι εταίροι επισκέπτονται με τους μαθητές τους την πλατφόρμα αναζητώντας τις εργασίες των άλλων σχολείων στα πλαίσια του διαμοιρασμού και της διάχυσης του υλικού (EU, 2013).

Σημασία της αξιοποίησης των εργαλείων ΤΠΕ στο πρόγραμμα

Η αξιοποίηση εργαλείων ΤΠΕ (Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνίας) στο πρόγραμμα παρείχε πολλά οφέλη, όπως είναι η διευκόλυνση της συνεργασίας και της επικοινωνίας, η προώθηση της διαπολιτισμικής κατανόησης, η ανάπτυξη και καλλιέργεια δεξιοτήτων του 21ου αιώνα.  Η χρήση εργαλείων όπως η τηλεδιάσκεψη, τα φόρουμ και τα ηλεκτρονικά εργαλεία κοινωνικής δικτύωσης διευκόλυναν τη συνεργασία και την ανταλλαγή ιδεών (Galvin, 2006).

Επιπλέον, η χρήση των ΤΠΕ επέτρεψε την υλοποίηση παιδαγωγικών καινοτομιών. Οι εκπαιδευτικοί μπόρεσαν να χρησιμοποιήσουν διάφορα εκπαιδευτικά παιχνίδια και πλατφόρμες για να προσφέρουν πλούσιες εκπαιδευτικές εμπειρίες. Στο επίπεδο της διαπολιτισμικής κατανόησης τα εργαλεία 2ης γενιάς (web 2.0 tools) επέτρεψαν στους μαθητές να αλληλεπιδράσουν με ομοτίμους τους από διάφορες χώρες, προωθώντας τη διαπολιτισμική κατανόηση και τη σεβαστική ανταλλαγή απόψεων (Navracsics, 2016).

Τέλος, οι μαθητές καλλιέργησαν ψηφιακές δεξιότητες και γραμματισμούς, αύξησαν την εξοικείωση με ψηφιακά μέσα και την ικανότητά τους να αξιοποιούν την τεχνολογία με σκοπό την εκπαίδευση, την κοινωνική αλληλεπίδραση, την επικοινωνία και τη συνεργασία (Gilleran & Kearney, 2014). Πολύ σημαντικό βέβαια είναι και το γεγονός ότι τα μέσα αυτά τους επέτρεψαν την αξιολόγηση και την κοινή εργασία με μαθητές από διάφορες χώρες, προάγοντας την αμοιβαία κατανόηση και εκτίμηση του κοινού έργου.

Αποτελέσματα και αντίκτυπος του έργου

Κατά τη διάρκεια όλου του έργου e-twinning υπήρχε μία διαρκής διαμορφωτική αξιολόγηση η οποία μας βοηθούσε να βάζουμε νέους στόχους και καινούργια προσδοκώμενα αποτελέσματα. Οι μαθητές εξέφραζαν τη γνώμη τους, μας έλεγαν ποια δραστηριότητα προτιμούσαν, τι τους άρεσε και τι τους δυσκολίες αντιμετώπιζαν. Σε όλη τη διάρκεια του προγράμματος, έγραφαν τις εντυπώσεις τους και ο ζήλος, η προσπάθεια και η συμμετοχή τους μαρτυρούσε ότι η θεματική, το πρόγραμμα τους ενδιέφερε ιδιαίτερα. Φυσικά, στο τέλος, κλήθηκαν να απαντήσουν σε αναλυτικό ερωτηματολόγιο σχετικά με όλο το πρόγραμμα. Πρέπει επίσης να τονιστεί ότι οι μαθητές κινητοποιήθηκαν ιδιαίτερα από αυτά τα νέα ψηφιακά εργαλεία τα οποία κέντρισαν το ενδιαφέρον τους και αύξησαν τη συμμετοχή τους.

Αναμφίβολα, όλοι οι μαθητές, δημοτικού και γυμνασίου, Ελλάδας και εξωτερικού εργάστηκαν ομαδοσυνεργατικά με βάση τις αρχές μάθησης του Freinet και του Kerscheinsteiner, πάνω σε μία θεματική που τους κέντρισε το ενδιαφέρον (Dewey – «thème de prédilection» Galisson) και που τους εξέλιξε σε γνωστικό (γνώσεις-πληροφορίες), κοινωνικό (αλληλεπίδραση με άλλους μαθητές) και ψυχοκινητικό επίπεδο (αντίληψη, ετοιμότητα, καθοδηγούμενη ανταπόκριση). Τέλος, οι εκπαιδευτικοί εργάστηκαν ομαδοσυνεργατικά (team-teaching) εστιάζοντας στην ανάδειξη των «δυνατών σημείων» των μαθητών τους, στην εφαρμογή νέων διαδικτυακών εργαλείων, στη διδασκαλία της νέας γνώσης προσαρμοσμένης στο επίπεδο του κάθε μαθητή (Bruner), στην προσέγγιση δύσκολων εννοιών που βοηθάνε τους μαθητές να γίνουν άτομα με αρχές και αξίες που μελλοντικά θα οδηγηθούν στην αυτοπραγμάτωση.

Καταλήγοντας, πρέπει να τονίσουμε ότι αυτό το e-twinning υπήρξε αφορμή για την πραγματοποίηση ενός 5ήμερο, εκπαιδευτικού ταξιδιού στο Saint- Malo της Γαλλίας όπου οι μαθητές που είχαν κατά τη διάρκεια του έτους συναντηθεί διαδικτυακά με το γαλλικό σχολείο, κατάφεραν τελικά να βρεθούν και δια ζώσης ενδυναμώνοντας ουσιαστικά την αίσθηση του «ανήκειν» σε μια πανευρωπαϊκή, εκπαιδευτική κοινότητα. Eπίσης, έγιναν και δια ζώσης  συναντήσεις των σχολείων και ανταλλαγή καλών πρακτικών (θεατρικό έργο) τα οποία βοήθησαν στην ουσιαστική επικοινωνία και συνεργασία των σχολείων.

Σχήμα 7: Παρουσίαση  διασχολικής θεατρικής παράστασης

Σχήμα 8: Εκπαιδευτικό ταξίδι e-twinning στο Saint Malo στη Γαλλία

Τέλος, υπήρξε σημαντική διάχυση του προγράμματος μέσα στη σχολική κοινότητα από τα blogs των σχολείων, μέσω των οποίων παρουσιάστηκε με τη μορφή συνοπτικών βίντεο όλη η δομή του προγράμματος και οι εργασίες των μαθητών στην ευρύτερη σχολική κοινότητα με σκοπό την παρότρυνση και άλλων συναδέλφων να αναλάβουν τέτοιες πρωτοβουλίες και να υιοθετήσουν καινοτόμες πρακτικές στη διδασκαλία του ξενόγλωσσου μαθήματος.

Συνοψίζοντας, οι μαθητές πήραν μέρος σε ένα καινοτόμο εκπαιδευτικό πρόγραμμα, απολαμβάνοντας όλα τα οφέλη της επικοινωνίας και συνεργασίας με τα άλλα σχολεία. Το ενδιαφέρον τους για το ξενόγλωσσο μάθημα ενισχύθηκε, γεγονός που αποτέλεσε σημαντικό επίτευγμα για εμάς ως εκπαιδευτικούς στην ξενόγλωσση τάξη με την ταυτόχρονη ενίσχυση του ρόλου μας. Τέτοιες πρωτοβουλίες είναι απαραίτητες, αφού ενδυναμώνεται ο εκπαιδευτικός της ξένης γλώσσας και ενθαρρύνεται να υιοθετήσει νέες σύγχρονες πρακτικές με σκοπό την αποτελεσματική διδασκαλία της ξένης γλώσσας (Μαστορή, 2017 και Γιωτόπουλος, 2018). Τέλος, δημιουργήσαμε ένα δίκτυο ανταλλαγής καλών πρακτικών με άλλους ξενόγλωσσους συναδέλφους και η συνεργασία αυτή αποτέλεσε αφετηρία νέων συνεργασιών για τα επόμενα σχολικά έτη.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Barry Bai & Huan Song (2018). 21st century skills development through inquiry-based learning from theory to practice, Asia Pacific Journal of Education, 38:4, 584-586, DOI: 10.1080/02188791.2018.1452348

EC. (2013). Study of the Impact of eTwinning on Participating Pupils, Teachers and Schools: Final Report. Publications Office of the European Union. https://op.europa.eu/s/nFAW

Fischer, M. (2013). How do I Assign and Assess 21st Century Work? ASCD Arias.

Gardner, H. (1999). Intelligence reframed: Multiple intelligences for the 21st century. Basic Books.

Galvin, C., Gilleran, A., Hogenbirk, P., Hunya, M., Selinger, M., & Zeidler, B. (2006a). Reflections on eTwinning: Collaboration and eTwinning. Enrichment and added value of eTwinning projects. Brussels: eTwinning Central Support Service.

Gilleran, A., & Kearney, C. (2014). Developing pupil competences through eTwinning. Brussels: Central Support Service of eTwinning-European Schoolnet.

Γιωτόπουλος, Γ. (2018). eTwinning και επαγγελματική ανάπτυξη εκπαιδευτικών στην Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας. 5ο Πανελλήνιο Συνέδριο eTwinning «Αξιοποίηση των τεχνολογιών της πληροφορίας και της επικοινωνίας στα συνεργατικά σχολικά προγράμματα», 23-25 Νοεμβρίου 2018, (σελ. 355-361). Πάτρα: Εθνική Υπηρεσία Υποστήριξης eTwinning.

Komninou, I. (2010). New pedagogical theories in practice: multiple intelligences and eTwinning. Multiple Intelligences a challenge for eTwinning. eTwinning learning event. Διαθέσιμο στον διαδικτυακό τόπο: http://www.etwinning.gr/files/MI_eTwinning.pdf (16/11/2023).

Koulourioti, L. (2013). «Raising environmental action through e Twinning‟, Official Conference Proceedings, The European Conference on Technology in the Classroom. Brighton, United Kingdom.

Navracsics, T. (2016). Μεγαλώνοντας Ψηφιακούς Πολίτες. Κεντρική Υπηρεσία Υποστήριξης του eTwinning, European Schoolnet, Βρυξέλλες Βέλγιο. https://www.etwinning.net/downloads/book2016/EL_eTwinningBook.pdf .

Μαστορή, Μ. (2017). eTwinning και επαγγελματική ανάπτυξη εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης (Μεταπτυχιακή εργασία). Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, Θεσσαλονίκη.

Prensky, M. (2010). Teaching Digital Natives: Partnering for Real Learning. Thousand Oaks, CA: Corwin.

Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων (2011). Ενιαίο Πρόγραμμα Σπουδών για τις ξένες γλώσσες. Ανακτήθηκε στις 07 Ιανουαρίου 2023 από τη διεύθυνση: https://rcel2.enl.uoa.gr/xenesglossesedu2/?p=87.

Χαρτζουλάκης, Β. & Χρύσου, Μ. (2013). Το Διαδίκτυο στο μάθημα της ξένης γλώσσας. Στο Δενδρινού, Β. & Καραβά, Ε. (2013): Ξενόγλωσση Εκπαίδευση για την προώθηση της πολυγλωσσίας στην Ελλάδα σήμερα: Προσεγγίσεις και πρακτικές διδασκαλίας, Αθήνα: Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών & Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων, σ.σ. 123-141.