Δημιουργία κοινοτήτων μάθησης μέσω συνεργατικών καινοτόμων προγραμμάτων σχολικών δραστηριοτήτων – Το παράδειγμα του προγράμματος Μικροί Podcasters Υπερασπιστές του Περιβάλλοντος

 Νικολάου Ελένη(εκπαιδευτικός (ΠΕ70),  Γαρίδα Κωνσταντίνα(ΠΕ06), Κατσιμάρδου Βαλεντίνα ( ΠΕ70), Ζαφείρη Λαμπρινή ((ΠΕ86)

eleninicol@gmail.com, kongarida@sch.gr, valentina31183@gmail.com, lzafiri@gmail.com

Περίληψη

Τα προγράμματα διασχολικής συνεργασίας προσφέρουν το έδαφος για την εφαρμογή καινοτόμων προγραμμάτων και την ανάπτυξη σχολικών δικτύων μέσα στα οποία οι μαθητές/τριες αναπτύσσουν δεξιότητες του 21ου αιώνα. Στο πλαίσιο ενός τέτοιου διασχολικού δικτύου υλοποιήθηκε το  εκπαιδευτικό πρόγραμμα που η εργασία αυτή πραγματεύεται, με τη συνεργασία τριών σχολικών μονάδων. Στόχος  η ενεργειακή εκπαίδευση ως κρίσιμος άξονας της περιβαλλοντικής αγωγής, καθώς στις σύγχρονες κοινωνίες οι μαθητές/τριες θα πρέπει να προετοιμαστούν ώστε να διαχειρίζονται υπεύθυνα τους φυσικούς πόρους, στοχεύοντας στην προώθηση της ενεργής πολιτειότητας. Κύριο άξονα αποτέλεσε η βιωματική επαφή των μαθητών/τριών με τις πηγές ενέργειας και η κατανόηση των  βαθύτερων συνεπειών της αλόγιστης χρήσης της. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη βιώσιμη διαχείριση φυσικών πόρων μέσω του παραδείγματος της φυσικής παραγωγής αλατιού, διαδικασία που έχει χαμηλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Η μεθοδολογία βασίστηκε στη μέθοδο project, ενσωματώνοντας τη βιωματική μάθηση, τη διερευνητική προσέγγιση και την ομαδοσυνεργατική εργασία. Οι μαθητές/τριες ανέλαβαν ενεργό ρόλο στη συλλογή και ανάλυση δεδομένων, την επίλυση προβλημάτων και τη δημιουργία αυθεντικών προϊόντων γνώσης. Η εφαρμογή πραγματοποιήθηκε εξ αποστάσεως, αξιοποιώντας διαδικτυακά εργαλεία Web 2.0, όπως συνεργατικές παρουσιάσεις, παιχνίδια και εφαρμογές παραγωγής και αξιοποίησης πολυτροπικών κειμένων και podcast. Η δημιουργία μιας διαδικτυακής κοινότητας μάθησης ενίσχυσε τη συνεργασία, την αλληλεπίδραση και την ενεργό συμμετοχή των μαθητών/τριών, προάγοντας την αυτονομία, την υπευθυνότητα και την αίσθηση του ανήκειν. Μέσα από την αλληλοϋποστήριξη και την ανταλλαγή ιδεών, οι μαθητές/τριες ανέπτυξαν κριτική σκέψη, δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων και οικολογική ευαισθησία. Παράλληλα η συμμετοχή στο δίκτυο, βοήθησε τους εκπαιδευτικούς δίνοντας πρόσβαση σε πόρους, υποστήριξη και  ευελιξία, ενδυναμώνοντας τους, συμβάλλοντας στην προσωπική και επαγγελματική τους ανάπτυξη και, κατ” επέκταση, στη βελτίωση της ποιότητας της εκπαίδευσης. Τα αποτελέσματα υπογραμμίζουν τη σημασία της ενεργούς συμμετοχής, της χρήσης καινοτόμων διδακτικών προσεγγίσεων και της αξιοποίησης των τεχνολογικών μέσων για τη διαμόρφωση περιβαλλοντικά υπεύθυνων και κοινωνικά ευαισθητοποιημένων πολιτών.

Λέξεις κλειδιά: Βιώσιμη ανάπτυξη, Ανανεώσιμες πηγές, Διασχολικά δίκτυα

Εισαγωγή

Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να περιγράψει και να αναδείξει αφενός, την αξία της συνεργατικότητας μεταξύ των εκπαιδευτικών μονάδων και αφ” ετέρου επί του πρακτέου, την υλοποίησή ενός συνεργατικού καινοτόμου προγράμματος σχολικών δραστηριοτήτων με θέμα τις ανανεώσιμες  πηγές ενέργειας και τη σημασία της χρήσης τους στην καθημερινή ζωή. Απώτερος  στόχος υπήρξε η κατανόηση της ανάγκης μείωσης του ενεργειακού αποτυπώματος των ανθρώπων και της επίτευξης ενός πιο βιώσιμου μέλλοντος για τον πλανήτη. Το πρόγραμμα υλοποιήθηκε κατά το σχολικό έτος 2024-2025 από τρία δημοτικά σχολεία. Συνολικά στο πρόγραμμα ενεπλάκησαν τέσσερις εκπαιδευτικοί διαφόρων ειδικοτήτων (Γλώσσας Αγγλικής, Πληροφορικής και Γενικής Παιδείας) και σαράντα τέσσερις  μαθητές/τριες της Ε” και ΣΤ” τάξης του δημοτικού σχολείου.

Θεωρητικό Πλαίσιο

Η ενέργεια αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινής ζωής και της προόδου των κοινωνιών, ενώ η αυξανόμενη κατανάλωσή της αναδεικνύει την ανάγκη για υπεύθυνη και βιώσιμη διαχείριση των ενεργειακών πόρων (International Energy Agency, 2021). Η παραδοσιακή παραγωγή ενέργειας, κυρίως μέσω της καύσης ορυκτών καυσίμων, έχει οδηγήσει σε σοβαρές περιβαλλοντικές προκλήσεις, όπως η ατμοσφαιρική ρύπανση και η επιδείνωση της κλιματικής αλλαγής (Intergovernmental Panel on Climate Change [IPCC], 2022).

Στο πλαίσιο της Παιδαγωγικής Επιστήμης, η εκπαίδευση για την ενέργεια και τη βιώσιμη ανάπτυξη αποκτά κρίσιμη σημασία. Οι μαθητές/τριες καλούνται να αναπτύξουν βασικές δεξιότητες, όπως η επιστημονική σκέψη, η τεχνολογική κατανόηση και η οικολογική ευαισθησία, ώστε να γίνουν συνειδητοί πολίτες και υπεύθυνοι διαχειριστές των φυσικών πόρων (UNESCO, 2017).

Η εισαγωγή των εννοιών των ανανεώσιμων και μη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας μέσα στην εκπαιδευτική διαδικασία συμβάλλει στην ανάπτυξη της περιβαλλοντικής συνείδησης και της κριτικής σκέψης. Οι ανανεώσιμες πηγές, όπως η ηλιακή, η αιολική και η υδροηλεκτρική ενέργεια, προσφέρουν λύσεις που σέβονται το περιβάλλον και διασφαλίζουν τη βιωσιμότητα των φυσικών συστημάτων (Owusu & Asumadu-Sarkodie, 2016). Παράλληλα, η σύνδεση της μάθησης με πραγματικά παραδείγματα, όπως η βιώσιμη παραγωγή αλατιού μέσω φυσικών διεργασιών εξάτμισης, επιτρέπει στους μαθητές/τριες να κατανοήσουν έμπρακτα τη σχέση ανάμεσα στην ενέργεια, τη φύση και τον άνθρωπο.

Για την υλοποίηση των δραστηριοτήτων επιλέχθηκε η μέθοδος project, καθώς ενισχύει τη βιωματική και συνεργατική μάθηση μέσα από τη σύνθεση γνώσεων και την παραγωγή αυθεντικών έργων (Katz & Chard, 2000). Οι μαθητές/τριες κλήθηκαν να διερευνήσουν θέματα σχετικά με την ενέργεια, να συνεργαστούν, να σχεδιάσουν λύσεις και να παρουσιάσουν τα αποτελέσματά τους.

Η υλοποίηση πραγματοποιήθηκε εξ αποστάσεως, αξιοποιώντας το διαδίκτυο και ποικίλα εργαλεία Web 2.0 (όπως παρουσιάσεις, χρήση βίντεο για παιδαγωγικούς σκοπούς, έρευνα για πληροφορίες και αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης, συνεργατικές εφαρμογές, διαδικτυακά παιχνίδια  κ.λπ.), επιτρέποντας στους μαθητές/τριες να δημιουργήσουν μια διαδικτυακή κοινότητα μάθησης. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι μαθητές/τριες αντάλλασσαν ιδέες, συνεργάζονταν σε ψηφιακά έργα και ανέπτυσσαν δεξιότητες επικοινωνίας και συνεργασίας, ενισχύοντας τη συλλογική γνώση (Palloff & Pratt, 2007).

Τα οφέλη από τις διαδικτυακές κοινότητες μάθησης είναι πολλαπλά, καλλιεργείται η αίσθηση του ανήκειν, ενδυναμώνεται η αυτονομία και η υπευθυνότητα των μαθητών/τριών, και ενισχύεται η κριτική σκέψη και η δημιουργικότητα μέσω της συνεχούς αλληλεπίδρασης και ανατροφοδότησης (Wenger, 1998; Siemens, 2005).

Η μεθοδολογική προσέγγιση που βασίζεται στη βιωματική μάθηση, τη διερευνητική διδασκαλία, την ομαδοσυνεργατική εργασία και την αξιοποίηση των ψηφιακών μέσων καλλιεργεί δεξιότητες ζωής και ενισχύει τη διαθεματική και ενεργό συμμετοχή των μαθητών/τριών (Kolb, 2015). Έτσι, η εκπαίδευση για τη βιώσιμη ενέργεια συμβάλλει ουσιαστικά στη διαμόρφωση μιας νέας γενιάς ενεργών πολιτών, ικανών να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις του μέλλοντος με υπευθυνότητα και δημιουργικότητα και κριτική σκέψη.

Περιγραφή

Το Πρόγραμμα Σχολικών Δραστηριοτήτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης με τίτλο “Μικροί Podcasters, υπερασπιστές του περιβάλλοντος”, υλοποιήθηκε κατά τη χρονική περίοδο Νοέμβριος 2024 – Φεβρουάριος 2025 σε συνεργασία τριών σχολείων από διαφορετικά μέρη της Ελλάδας. Συμμετείχαν σε αυτό το 2ο Δημοτικό Σχολείο Μεσολογγίου και το Δημοτικό Σχολείο Δρυμού από την Αιτωλοακαρνανία και το 2ο Δημοτικό Σχολείο Παλαιοκάστρου Θεσσαλονίκης. Τα τρία αυτά σχολεία έχουν παράδοση στις συνεργατικές δράσεις, μιας και τα τελευταία χρόνια έχουν εκπονήσει συνεργατικά καινοτόμα ευρωπαϊκά προγράμματα e-Twinning με διακρίσεις σε Ελλάδα και εξωτερικό κατακτώντας τόσο εθνικές όσο και ευρωπαϊκές ετικέτες ποιότητας.

Επιπλέον, το σχολικό έτος 2024-2025, τα σχολεία ενέταξαν τη δραστηριότητα τους σε δύο Εθνικά Εκπαιδευτικά Δίκτυα, το Εθνικό Θεματικό Δίκτυο «Αλυ <Οι> κολογία» του ΚΕΠΕΑ Μεσολογγίου και  το Εθνικό Θεματικό Δίκτυο “Κωνσταντινούπολη – Θεσσαλονίκη, μια Εκπαιδευτική Συνύπαρξη – Πολίτες της Πόλης, Έλληνες της Οικουμένης”, το οποίο   αποτελεί συνδιοργάνωση των Διευθύνσεων Δευτεροβάθμιας και Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Δυτικής Θεσσαλονίκης σε συνεργασία με την Περιφερειακή Διεύθυνση Π.Ε. και Δ.Ε. Κεντρικής Μακεδονίας, το Πατριαρχικό Ίδρυμα Πατερικών Μελετών, τη Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ανατολικής Θεσσαλονίκης, τη Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Πέλλας και το Ζωγράφειο Λύκειο Κωνσταντινούπολης. Επιστέγασμα των προσπαθειών των μαθητών/τριών αποτέλεσε η παρουσίαση του προγράμματος “Μικροί Podcasters, υπερασπιστές του περιβάλλοντος” στο 2ο Μαθητικό Περιβαλλοντικό Συνέδριο, που διοργανώθηκε στο Ζωγράφειο Λύκειο Κωνσταντινούπολης την περίοδο 26-30 Μαρτίου 2025.

Σκοποί και στόχοι

Το πρόγραμμα στηρίχθηκε σε σαφώς προσδιορισμένους σκοπούς και στόχους, οι οποίοι αποσκοπούσαν τόσο στην απόκτηση γνώσεων, όσο και στην καλλιέργεια δεξιοτήτων και στάσεων που συνδέονται με τη βιώσιμη ανάπτυξη, την  περιβαλλοντική  ευαισθητοποίηση και τη διαθεματική εκπαίδευση.

Κύριος σκοπός του προγράμματος ήταν να καλλιεργηθούν οι δεξιότητες του 21ου αιώνα (δεξιότητες ζωής, μάθησης, τεχνολογίας και επιστήμης), ενισχύοντας τον ενεργό ρόλο των μαθητών/τριών στη μαθησιακή διαδικασία και την κοινωνική του δράση.

Ειδικοί στόχοι του προγράμματος περιλάμβαναν:

Επιστημονική και περιβαλλοντική κατανόηση:

• Να γνωρίσουν οι μαθητές/τριες τι είναι η ενέργεια και ποιες είναι οι βασικές πηγές της.
• Να διακρίνουν τις πηγές ενέργειας σε ανανεώσιμες και μη ανανεώσιμες.
• Να συνδέσουν τις μορφές ενέργειας με τις πηγές παραγωγής τους.
• Να κατανοήσουν τις περιβαλλοντικές συνέπειες της αλόγιστης χρήσης της ενέργειας.
• Να αναγνωρίσουν και να προτείνουν τρόπους εξοικονόμησης ενέργειας στην καθημερινή ζωή.
• Να γνωρίσουν τις μορφές ενέργειας που είναι φιλικές προς το περιβάλλον και τα πλεονεκτήματα των ΑΠΕ.
• Να μάθουν τι είναι το οικολογικό και το ενεργειακό αποτύπωμα.
• Να διαπιστώσουν το χαμηλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα της παραγωγής αλατιού.
• Να κατανοήσουν πώς φυσικές διεργασίες, όπως η εξάτμιση στη διαδικασία παραγωγής αλατιού, αποτελούν παραδείγματα βιώσιμης διαχείρισης φυσικών πόρων.

Παιδαγωγικοί και γνωστικοί στόχοι:

• Να αναπτύξουν οι μαθητές/τριες ικανότητες έρευνας, παρατήρησης και εξαγωγής συμπερασμάτων.
• Να εξοικειωθούν με τη μεθοδολογία της διερευνητικής και συνεργατικής μάθησης.
• Να ενισχύσουν τη δημιουργικότητα και την καινοτομία μέσα από την παραγωγή πρωτότυπου υλικού (π.χ. podcasts, παρουσιάσεις, αφίσες κ.λπ.).

Ψηφιακές και τεχνολογικές δεξιότητες:

• Να χρησιμοποιήσουν ψηφιακά εργαλεία Web 2.0 για δημιουργία, συνεργασία και διάχυση της δουλειάς τους.
• Να εξοικειωθούν με τεχνολογικά μέσα που ενισχύουν τον ψηφιακό γραμματισμό και την πολυτροπική έκφραση.

Κοινωνικο-συναισθηματικοί και πολιτειακοί στόχοι:

• Να ενισχυθεί η περιβαλλοντική συνείδηση και η στάση υπευθυνότητας απέναντι στον πλανήτη.
• Να καλλιεργηθεί το αίσθημα του ενεργού πολίτη που συμμετέχει, ερευνά, δημιουργεί και επηρεάζει θετικά το κοινωνικό του περιβάλλον.
• Να ενδυναμωθεί η αυτοπεποίθηση των μαθητών/τριών μέσω της συμμετοχής τους σε τοπικές και διεθνείς δράσεις.

Χρονοδιάγραμμα υλοποίησης

Η υλοποίηση του προγράμματος πραγματοποιήθηκε σε διάστημα τεσσάρων μηνών, από τον Νοέμβριο 2024 έως και τον Φεβρουάριο 2025, με σαφώς καθορισμένες φάσεις και στόχους. Το χρονοδιάγραμμα των δραστηριοτήτων  αποτυπώνεται στον Πίνακα 1.

Πίνακας 1: Χρονοδιάγραμμα δραστηριοτήτων

Η διακριτή φάση για κάθε μήνα επέτρεψε τον συστηματικό σχεδιασμό και τη σταδιακή οικοδόμηση της γνώσης. Ιδιαίτερη σημασία δόθηκε στη χρονική πρόβλεψη για τη διάχυση των αποτελεσμάτων, ώστε να επιτευχθεί ουσιαστική αλληλεπίδραση με την εκπαιδευτική και τοπική κοινότητα.

Περιγραφή δραστηριοτήτων

Κατά την έναρξη του προγράμματος, οι μαθητές/τριες των τριών σχολείων προχώρησαν στη συλλογή και μελέτη πληροφοριών σχετικά με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τη διαδικασία παραγωγής αλατιού. Η διερεύνηση αυτή περιλάμβανε βιβλιογραφική έρευνα σε έντυπο και ψηφιακό υλικό, ανασκόπηση επιστημονικών και εκπαιδευτικών πηγών, καθώς και πλοήγηση σε ιστοσελίδες εγκεκριμένων φορέων (όπως ο ΔΕΔΔΗΕ, η ΡΑΕ, το ΚΕΠΕΑ κ.ά.). Κατά τη διάρκεια αυτής της φάσης, οι μαθητές/τριες ενίσχυσαν δεξιότητες όπως η κριτική ανάγνωση πληροφοριών, η αξιολόγηση πηγών και η ομαδική καταγραφή δεδομένων, δημιουργώντας παράλληλα κοινά ψηφιακά ή έντυπα αρχεία (π.χ. σημειωματάρια ομάδας, πίνακες εννοιών, χάρτες εννοιών), που αξιοποιήθηκαν στις επόμενες φάσεις του προγράμματος.

Στην επόμενη φάση, οι μαθητές/τριες προχώρησαν σε βιωματικά πειράματα μέσα από τα οποία διερεύνησαν βασικές αρχές των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Συγκεκριμένα, πραγματοποίησαν πειράματα χρησιμοποιώντας βασικά υλικά και μηχανισμούς, όπως μικρές ανεμογεννήτριες, φωτοβολταϊκά πάνελ και νερόμυλους, προκειμένου να κατανοήσουν πώς μετατρέπεται η φυσική ενέργεια (άνεμος, ήλιος, νερό) σε ηλεκτρική. Μέσα από μετρήσεις, καταγραφές και αναστοχασμό, ανέλυσαν παράγοντες που επηρεάζουν την αποδοτικότητα κάθε μορφής ενέργειας.

Παράλληλα, κατασκεύασαν μακέτες που παρουσιάζουν τις μορφές ανανεώσιμης ενέργειας (αιολική, ηλιακή, υδροηλεκτρική), ενσωματώνοντας τη γνώση που απέκτησαν κατά τη διάρκεια της μελέτης του υλικού. Οι μακέτες λειτούργησαν ως απτά μαθησιακά εργαλεία, υποστηρίζοντας την κατανόηση της λειτουργίας και των δυνατοτήτων κάθε πηγής ενέργειας.

Ακολούθως, στην επόμενη φάση, οι μαθητές/τριες ανέλαβαν την παραγωγή των podcast, τα οποία αποτέλεσαν την κύρια εκπαιδευτική διάσταση του προγράμματος. Αρχικά, κάθε σχολείο δημιούργησε το δικό του ηχητικό περιεχόμενο, εστιάζοντας στην ανανεώσιμη πηγή ενέργειας που είχε αναλάβει (αιολική, ηλιακή ή υδροηλεκτρική). Στη συνέχεια, τα επιμέρους μέρη συνενώθηκαν και συνδιαμορφώθηκε ένα κοινό, ενιαίο podcast, προϊόν συλλογικής δουλειάς και συνεργασίας μεταξύ των τριών σχολείων. Το τελικό ηχητικό έργο αποτέλεσε ένα δημιουργικό εργαλείο επικοινωνίας και διάχυσης των γνώσεων που απέκτησαν οι μαθητές/τριες, προβάλλοντας παράλληλα τις δεξιότητες αφήγησης, τεχνολογικής χρήσης και συνεργασίας που καλλιεργήθηκαν κατά τη διάρκεια του προγράμματος.

Επιπλέον, ένα δεύτερο podcast δημιουργήθηκε, το οποίο επικεντρώθηκε στο αλάτι ως παράδειγμα προϊόντος που παράγεται χωρίς την αξιοποίηση ενέργειας. Το δεύτερο αυτό podcast ενίσχυσε την εκπαιδευτική διάσταση του προγράμματος, επεκτείνοντας τη θεματολογία πέρα από τις ανανεώσιμες πηγές και συνδέοντας την περιβαλλοντική συνείδηση με τον τοπικό πολιτισμό και την καθημερινή ζωή.

Στο τέλος του προγράμματος, τα τρία σχολεία πραγματοποίησαν κοινή παρουσίαση των αποτελεσμάτων του προγράμματος, προβάλλοντας τα  podcast που είχαν δημιουργήσει. Το τελικό υλικό προωθήθηκε μέσα από τις επίσημες ιστοσελίδες των σχολικών μονάδων, ώστε να είναι προσβάσιμο σε ευρύτερο κοινό. Επιπλέον, δημιουργήθηκε από κοινού μια βιντεοπαρουσίαση του προγράμματος, η οποία αξιοποιήθηκε για τη συμμετοχή των σχολείων στο 2ο Μαθητικό Περιβαλλοντικό Συνέδριο του Εθνικού Εκπαιδευτικού Δικτύου Δράσης «Κωνσταντινούπολη-Θεσσαλονίκη, μια Εκπαιδευτική Συνύπαρξη – Πολίτες της Πόλης, Έλληνες της Οικουμένης» που πραγματοποιήθηκε στην Κωνσταντινούπολη στις 26-30 Μαρτίου 2025. Η διάχυση αυτή ενίσχυσε τη διασχολική συνεργασία και συνέβαλε στην ευαισθητοποίηση της τοπικής και ευρύτερης κοινότητας γύρω από τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τη σημασία της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας.

Συνεργατική διάσταση

Η διασχολική συνεργασία, τεκμηριωμένη βιβλιογραφικά (Στυλά & Μαντζάρης, 2022), συμβάλλει στην ανταλλαγή ιδεών, στην άρση της γεωγραφικής απομόνωσης, βοηθά στην καλύτερη κατανόηση του προς μάθηση αντικειμένου, αποτελεί μια πολύτιμη στρατηγική για τη συνεχή βελτίωση της εκπαιδευτικής διαδικασίας και προωθεί  την  καινοτομία  και την ουσιαστική επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών για την ανταλλαγή καλών πρακτικών και καινοτόμων δράσεων. Η επιτυχία του προγράμματος θεμελιώθηκε στην ισχυρή συνεργατική διάσταση που αναπτύχθηκε μεταξύ των εμπλεκομένων σχολικών μονάδων και των εκπαιδευτικών. Από την αρχική φάση του σχεδιασμού έως την τελική υλοποίηση, η σύμπραξη τριών σχολείων και τεσσάρων εκπαιδευτικών διαφορετικών ειδικοτήτων (Γενικής Παιδείας,  Αγγλικής και Πληροφορικής) κατέστησε δυνατή τη δημιουργία ενός πλούσιου και πολυδιάστατου μαθησιακού περιβάλλοντος για τους σαράντα τέσσερις μαθητές που συμμετείχαν. Η ουσιαστική αυτή συνεργασία υποστηρίχθηκε από την τακτική και αποτελεσματική επικοινωνία μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου (e-mail), προγραμματισμένων τηλεδιασκέψεων (google meetings) και άμεσων τηλεφωνικών επαφών (Viber). Τα ψηφιακά αυτά εργαλεία γεφύρωσαν τις αποστάσεις, διευκόλυναν την ανταλλαγή ιδεών και την από κοινού λήψη αποφάσεων, επιτρέποντας στους εκπαιδευτικούς να συντονίσουν τις δράσεις τους, να μοιραστούν εκπαιδευτικό υλικό και να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τυχόν προκλήσεις. Η διασχολική αυτή συνέργεια, πέρα από την επίτευξη των μαθησιακών στόχων σχετικά με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, συνέβαλε στην επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών μέσω της αλληλογνωριμίας και της διάχυσης καλών πρακτικών, καθώς υπήρξε συνέχεια με την ενθάρρυνση αμφότερα, της συμμετοχής τους σε διάφορα δίκτυα (Εθνικό Θεματικό Δίκτυο «Αλυ <Οι> κολογία», Εθνικό Εκπαιδευτικό Δίκτυο: “Κωνσταντινούπολη – Θεσσαλονίκη, μια εκπαιδευτική συνύπαρξη”) και την υλοποίηση και άλλων συνεργατικών προγραμμάτων. Κατά συνέπεια, αυτή ακριβώς η αλληλεπίδραση και η ανταλλαγή γνώσεων, ιδεών και πρακτικών μεταξύ των εκπαιδευτικών αναδείχθηκε καταλύτης για την ενίσχυση της ποιότητας της εκπαιδευτικής διαδικασίας και την προώθηση της καινοτομίας σε επίπεδο σχολικών μονάδων.

Συμπεράσματα και παιδαγωγικά οφέλη

Συμπερασματικά, το συνεργατικό και καινοτόμο πρόγραμμα σχολικών δραστηριοτήτων με θέμα τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την παραγωγή αλατιού, ανέδειξε πολλαπλά παιδαγωγικά οφέλη και επιβεβαίωσαν τη δυναμική της βιωματικής μάθησης και της τεχνολογίας στην εκπαίδευση για τη βιωσιμότητα. Πρώτον, η διασχολική συνεργασία ενίσχυσε την ανταλλαγή γνώσεων και καλών πρακτικών μεταξύ εκπαιδευτικών διαφορετικών ειδικοτήτων και γεωγραφικών περιοχών, εμπλουτίζοντας την εκπαιδευτική διαδικασία και προάγοντας την επαγγελματική τους ανάπτυξη. Δεύτερον, η αξιοποίηση της μεθόδου project και των ψηφιακών εργαλείων Web 2.0  καλλιέργησε στους μαθητές/τριες δεξιότητες, όπως η συνεργασία, η κριτική σκέψη, η δημιουργικότητα και ο ψηφιακός γραμματισμός, ενώ παράλληλα ενίσχυσε τη σύνδεση της μάθησης με τη καθημερινότητα και τα πραγματικά προβλήματα του σύγχρονου κόσμου. Τρίτον, η σύνδεση της εκπαιδευτικής διαδικασίας με πραγματικά παραδείγματα, όπως η παραγωγή αλατιού και η χρήση podcasts ως εργαλείο έκφρασης και διάχυσης ιδεών,  κατέστησαν τη γνώση πιο ελκυστική και ουσιαστική, ενισχύοντας την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση των μαθητών/τριών και την κατανόηση της σημασία των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η συμμετοχή σε διεθνείς δράσεις, όπως το  Δεύτερο Μαθητικό Συνέδριο στην Κωνσταντινούπολη υπογράμμισε τη σημασία της εξωστρέφειας και της ανταλλαγής ιδεών, ενώ αποτέλεσε ισχυρό κίνητρο για τους μαθητές/τριες, ενισχύοντας την αυτοπεποίθηση τους και αναδεικνύοντας τον ρόλο τους ως ενεργοί πολίτες. Τέλος, η επιτυχία των προγραμμάτων αναδεικνύει την αναγκαιότητα για συνέχιση και ενίσχυση παρόμοιων πρωτοβουλιών, που συμβάλλουν στην ανάπτυξη δεξιοτήτων για ένα βιώσιμο μέλλον και στην καλλιέργεια οικολογικής συνείδησης στις νεότερες γενιές.

Βιβλιογραφία

Στύλα, Δ., & Μαντζάρης, Δ. (2022). Τα διασχολικά project στη σχολική εξ αποστάσεως εκπαίδευση. Στο 11ο Συνέδριο για την Ανοικτή Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευση: Εμπειρίες, προκλήσεις, προοπτικές (Τόμ. 11(9Β)). https://doi.org/10.12681/icodl.3532

International Energy Agency. (2021). World energy outlook 2021. IEA. https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2021

Intergovernmental Panel on Climate Change. (2022). Climate change 2022: Mitigation of climate change (Contribution of Working Group III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change). Cambridge University Press. https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg3/

Katz, L. G., & Chard, S. C. (2000). Engaging children’s minds: The project approach (2nd ed.). Ablex Publishing.

Kolb, D. A. (2015). Experiential learning: Experience as the source of learning and development (2nd ed.). Pearson Education.

Owusu, P. A., & Asumadu -Sarkodie, S. (2016). A review of renewable energy sources, sustainability issues and climate change mitigation. Cogent Engineering, 3(1). https://doi.org/10.1080/23311916.2016.1167990

Palloff, R. M., & Pratt, K. (2007). Building online learning communities: Effective strategies for the virtual classroom (2nd ed.). Jossey-Bass.

Siemens, G. (2005). Connectivism: A learning theory for the digital age. International Journal of Instructional Technology and Distance Learning, 2(1), 3–10.

UNESCO. (2017). Education for sustainable development goals: Learning objectives. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000247444

Wenger, E. (1998). Communities of practice: Learning, meaning, and identity. Cambridge University Press.