Αξιοποιώντας το σχολικό εγχειρίδιο στο πλαίσιο των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων. Διδακτικό σενάριο στη Γλώσσα Γ΄ Δημοτικού

etwinning-magazine Στήλη Εκπαιδευτικών 0

«Αξιοποιώντας το σχολικό εγχειρίδιο στο πλαίσιο των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων. Διδακτικό σενάριο στη Γλώσσα Γ΄ Δημοτικού»

Στεφανάκη Φυλαχτή, Δασκάλα,ΠΕ70,ΜEd

filachtist@gmail.com

Περίληψη

Το άρθρο παρουσιάζει ένα διδακτικό σενάριο για τη Γ΄ τάξη του Δημοτικού, βασισμένο στο λογοτεχνικό απόσπασμα «Τα ταξίδια του παππού μου» του Γ. Βιζυηνού, όπως περιλαμβάνεται στο σχολικό εγχειρίδιο της Γλώσσας. Αντικείμενο της διαπραγμάτευσης είναι η σύνδεση του παλαιού Αναλυτικού Προγράμματος με τις αρχές και τις κατευθύνσεις του Νέου Προγράμματος Σπουδών(ΝΠΣ) του ΙΕΠ(Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής) μέσα από μια διδακτική προσέγγιση που ενσωματώνει τη λογοτεχνία, τις αξίες του ελληνικού πολιτισμού και τις αρχές της βιωματικής μάθησης. Κεντρικός σκοπός της εργασίας είναι να αναδείξει πώς ένα παραδοσιακό κείμενο μπορεί να αποτελέσει αφορμή για την ενεργητική εμπλοκή των μαθητών, την ανάπτυξη πολυγραμματισμών και την καλλιέργεια της κριτικής και δημιουργικής σκέψης. Η συμβολή της εργασίας εντοπίζεται στη δημιουργία ενός λειτουργικού μοντέλου εφαρμογής του ΝΠΣ, με αξιοποίηση ομαδοσυνεργατικής μάθησης, πολυτροπικών κειμένων και ψηφιακών εργαλείων. Το σενάριο προτείνει δραστηριότητες διαφοροποιημένης διδασκαλίας που λαμβάνουν υπόψη τις μαθησιακές ανάγκες όλων των μαθητών και ενισχύουν τη συμμετοχή, την αυτενέργεια και την αυτορρύθμιση. Βασικό συμπέρασμα αποτελεί η διαπίστωση ότι η γλωσσική διδασκαλία, όταν συνδυάζεται με τον πολιτισμό και την εμπειρία των μαθητών, γίνεται ουσιαστική, συμπεριληπτική και παιδαγωγικά αποτελεσματική.

Λέξεις κλειδιά:  θεματικά πεδία, πολυγραμματισμοί, πολιτισμός ,παράδοση, μαθητοκεντρική προσέγγιση, διαφοροποιημένη διδασκαλία, ανεστραμμένη τάξη

Εισαγωγή:

Η μετάβαση από τα παραδοσιακά Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών στα νέα Προγράμματα Σπουδών (ΝΠΣ) για τη Γλώσσα στο Δημοτικό Σχολείο σηματοδοτεί μια σημαντική στροφή προς μια ολιστική, επικοινωνιακή και βιωματική προσέγγιση της γλωσσικής διδασκαλίας. Το διδακτικό σενάριο που παρουσιάζεται βασίζεται στο αφηγηματικό απόσπασμα «Τα ταξίδια του παππού μου» από το έργο του Γεωργίου Βιζυηνού και υλοποιείται στο πλαίσιο του θεματικού κύκλου «Ελληνικός Πολιτισμός, αξίες και παραδόσεις». Μέσα από γλωσσικές και διαθεματικές δραστηριότητες, αξιοποιούνται οι βασικές αρχές του ΝΠΣ: η ενίσχυση του πολυγραμματισμού, η διαφοροποιημένη διδασκαλία, η βιωματική μάθηση, η διαμορφωτική αξιολόγηση και η ενεργός συμμετοχή των μαθητών σε ένα μαθητοκεντρικό περιβάλλον. Παράλληλα, αξιοποιούνται ψηφιακά εργαλεία και τεχνικές συνεργατικής μάθησης. Η επιλογή του συγκεκριμένου λογοτεχνικού κειμένου υποστηρίζει τη σύνδεση της γλώσσας με την πολιτιστική κληρονομιά και τις κοινωνικές αξίες. Το σενάριο επιχειρεί να αναδείξει τον ρόλο της λογοτεχνίας ως μέσο καλλιέργειας της γλωσσικής ικανότητας και της πολιτισμικής ταυτότητας των μαθητών

Στο πλαίσιο της επιμόρφωσης εκπαιδευτικών στα νέα Προγράμματα Σπουδών του μαθήματος της Γλώσσας, εκπονήθηκε το διδακτικό σενάριο με τίτλο «Η χώρα που ψήνει ο Ήλιος το ψωμί» κατά το χρονικό διάστημα 13/03/2023 – 05/05/2023. Μετά την ολοκλήρωση της επιμόρφωσης, προτάθηκε η πιλοτική εφαρμογή του σεναρίου, προκειμένου να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητά του στην εκπαιδευτική πράξη  με καθοδήγηση της  επιμορφώτριας  του προγράμματος. Η εφαρμογή πραγματοποιήθηκε από την  Στεφανάκη Φυλαχτή σε τμήματα της Γ΄ Δημοτικού με επιτυχία, και μπορεί να παρουσιαστεί στα πλαίσια επιμόρφωσης και ανάπτυξης εκπαιδευτικών για τα νέα Προγράμματα Σπουδών (ΝΠΣ).Το άρθρο αναφέρεται στην εφαρμογή του διδακτικού σεναρίου στη Γ΄ Δημοτικού, το οποίο έχει σχεδιαστεί με βάση τις αρχές της συνεργασίας και της ανακαλυπτικής μάθησης. Κύριος στόχος της μελέτης είναι να αναδειχθεί η εκπαιδευτική αξία του σεναρίου και να εξεταστεί κατά πόσο μπορούν να αξιοποιηθούν παρόμοιες παιδαγωγικές μέθοδοι στη διδασκαλία της Γλώσσας.

Στο πρώτο κεφάλαιο του άρθρου παρουσιάζονται συνοπτικά τα βασικά χαρακτηριστικά των νέων Προγραμμάτων Σπουδών για το μάθημα της Γλώσσας. Στο δεύτερο κεφάλαιο περιγράφεται αναλυτικά η εφαρμογή του διδακτικού σεναρίου, ενώ στο τρίτο κεφάλαιο γίνονται η ανάλυση και η συζήτηση των αποτελεσμάτων που προέκυψαν από την υλοποίηση της μελέτης.

Θεωρητικό Πλαίσιο

Η παρούσα διδακτική πρόταση βασίζεται στο Νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γλώσσα στο Δημοτικό σχολείο (ΙΕΠ, 2021), το οποίο προωθεί την καλλιέργεια πολλαπλών γραμματισμών, την αξιοποίηση πολυτροπικών μέσων και την υιοθέτηση μαθητοκεντρικών προσεγγίσεων. Η θεματική της ενότητας «Τα ταξίδια του παππού μου» συνδυάζει στοιχεία προσωπικής μνήμης, προφορικής ιστορίας και λογοτεχνικής αναπαράστασης, αποτελώντας κατάλληλο πλαίσιο για την ανάπτυξη γλωσσικών και πολιτισμικών δεξιοτήτων των μαθητών.

α) Θεμέλια γλωσσικής διδασκαλίας σύμφωνα με το ΝΠΣ

Το μάθημα της Γλώσσας στοχεύει στην ολόπλευρη ανάπτυξη του μαθητή μέσω:

  • της κριτικής πρόσληψης και παραγωγής προφορικού και γραπτού λόγου,
  • της συνειδητής κατανόησης του γλωσσικού συστήματος (μορφολογία, σύνταξη, λεξιλόγιο)
  • της αισθητικής και βιωματικής προσέγγισης της λογοτεχνίας
  • της συμπερίληψης διαφορετικών κοινωνικογλωσσικών εμπειριών (Γούτσος, 2019· Μήτσης, 2015· Κωστούλη, 2021).

β)Κοινωνικός εποικοδομισμός και συνεργατική μάθηση

Η θεωρία του Vygotsky (1978) και η κοινωνικοπολιτισμική προσέγγιση στη μάθηση υπογραμμίζουν τη σημασία της διάδρασης και της διαμεσολάβησης του εκπαιδευτικού. Οι αφηγήσεις του παππού ως κείμενα μνήμης αποτελούν αφορμή για προσωπική σύνδεση, ανάκληση εμπειριών και κοινωνική οικοδόμηση γνώσης (Samaras & Kostouli, 2008· Aronson & Patnoe, 1997).

γ)Πολυγραμματισμοί και πολυτροπικότητα

Η θεωρία των πολλαπλών γραμματισμών (New London Group, 1996· Κουτσογιάννης & Χατζηκυριάκου, 2015) επισημαίνει την ανάγκη επεξεργασίας ποικίλων μορφών κειμένων. Στο πλαίσιο της ενότητας εντάσσονται:

  • λογοτεχνικά αποσπάσματα,
  • προφορικές αφηγήσεις,
  • εικόνες, χάρτες και αντικείμενα που συνδέονται με το ταξίδι,
  • ψηφιακά μέσα (βίντεο, ηχητικές καταγραφές, timelines).

Οι μαθητές γίνονται έτσι πολύτροποι χρήστες της γλώσσας, αποκτώντας σύνθετες δεξιότητες ανάγνωσης και παραγωγής κειμένων (Grellet, 1981· Greenwood, 1988· Gibbons, 2015).

δ)Διαφοροποιημένη και βιωματική διδασκαλία

Η διαφοροποίηση της διδασκαλίας (Tomlinson, 2014· Βλάχου & Κούρτη-Καζούλη, 2020) αποτελεί βασικό πυλώνα του ΝΠΣ, το οποίο ενθαρρύνει την εξατομίκευση της μάθησης με βάση:

  • το επίπεδο γλωσσικής επάρκειας,
  • τις μαθησιακές ανάγκες,
  • το κοινωνικοπολιτισμικό υπόβαθρο των μαθητών (Cummins, 2001).

Η βιωματική διάσταση υποστηρίζεται από τη σύνδεση του περιεχομένου με τις εμπειρίες και τη ζωή των μαθητών (Egan, 1992· Παπαδημητρίου, 2016), με στόχο την εσωτερική κινητοποίηση και αυθεντική συμμετοχή.

ε)Λογοτεχνική και πολιτισμική προσέγγιση

Η ενότητα αντλεί υλικό από την αφήγηση του Γεωργίου Βιζυηνού, συνδέοντας τη μνήμη με τον λογοτεχνικό λόγο. Μέσω της λογοτεχνίας, αναδεικνύονται:

  • πολιτισμικές αξίες,
  • ιστορικά βιώματα,
  • η σημασία της ταυτότητας και της παράδοσης (Παπακώστα, 2022· Μπαμπινιώτης, 1991· Καρακίτσιος, 2013).

Η λογοτεχνία δρα ως μέσο γλωσσικής και αισθητικής καλλιέργειας, ιδιαίτερα όταν πλαισιώνεται από δημιουργικές πρακτικές γραφής (Γρόσδος, 2014· Μαστροθανάσης & Κλαδάκη, 2021).

Σχήμα 1:Πλεονεκτήματα των Νέων Προγραμμάτων Σπουδών

στ)Ενίσχυση του προφορικού λόγου και της κατανόησης

Η διδασκαλία ενσωματώνει τεχνικές ενεργητικής ακρόασης και προφορικής αφήγησης, που ενισχύουν την προσληπτική ικανότητα (Brown & Yule, 1983· Buck, 2001· Βεκρής, 2009). Το παιχνίδι ρόλων, οι αναπαραστάσεις και οι προσωπικές αφηγήσεις συμβάλλουν στην ενδυνάμωση του προφορικού γραμματισμού (Μήτσης, 2004· Halliday, 1978).

ζ)Τι αλλάζει στη διδασκαλία της Γλώσσας

Το ελληνικό εκπαιδευτικό τοπίο εισέρχεται σε μια νέα φάση μεταρρύθμισης με την εφαρμογή των Νέων Προγραμμάτων Σπουδών (ΝΠΣ) στη Γλώσσα. Οι αλλαγές αυτές αποτυπώνουν μια μετατόπιση προς ένα σύγχρονο, ολιστικό και περισσότερο αποτελεσματικό μοντέλο διδασκαλίας και μάθησης, ανταποκρινόμενο στις ανάγκες της εποχής και των μαθητών.

Μία από τις βασικές αρχές των ΝΠΣ είναι η διασφάλιση της συνοχής ανάμεσα στα γνωστικά αντικείμενα και τις εκπαιδευτικές βαθμίδες, προωθώντας λειτουργικές μεταβάσεις από τάξη σε τάξη και από βαθμίδα σε βαθμίδα. Η διδασκαλία της Γλώσσας παύει πλέον να λειτουργεί ως ένα απομονωμένο γνωστικό αντικείμενο και εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλέγμα γνώσης, όπου κυριαρχούν η διαθεματικότητα και η διεπιστημονικότητα. Έτσι, ενισχύεται η ουσιαστική μάθηση με νόημα, συνδεδεμένη με την κοινωνική πραγματικότητα των μαθητών/τριών.

Κεντρικός στόχος των ΝΠΣ είναι η ανάπτυξη δεξιοτήτων του 21ου αιώνα, όπως η δημιουργικότητα, η συνεργασία, η επίλυση προβλημάτων και η κριτική σκέψη. Παράλληλα, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στις γνωστικές και μεταγνωστικές δεξιότητες, ενισχύοντας τον αναστοχασμό και την ικανότητα του μαθητή να «μαθαίνει πώς να μαθαίνει». Η διδασκαλία της Γλώσσας δεν επικεντρώνεται πλέον αποκλειστικά στη γνώση γραμματικών και συντακτικών κανόνων, αλλά κατευθύνεται προς την καλλιέργεια πολλαπλών γραμματισμών: οπτικού, πληροφοριακού, ψηφιακού, μέσων, αειφορικού κ.ά., ώστε να ενισχυθεί η πολύπλευρη γλωσσική και κοινωνική ανάπτυξη των μαθητών.

Σε επίπεδο οργάνωσης της ύλης, τα ΝΠΣ αντικαθιστούν τους παραδοσιακούς διδακτικούς στόχους με θεματικά πεδία και Προσδοκώμενα Μαθησιακά Αποτελέσματα (ΠΜΑ), ενισχύοντας τον σχεδιασμό μαθημάτων με σαφή προσανατολισμό και νόημα. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίδεται στην ενσωμάτωση των ψηφιακών τεχνολογιών και την αξιοποίησή τους σε όλα τα γνωστικά αντικείμενα, ενώ ταυτόχρονα προωθείται ένα νέο παιδαγωγικό μοντέλο που αναγνωρίζει τη σημασία της πολυτροπικότητας και της επικοινωνίας σε διαφορετικά περιβάλλοντα.

Η αξιολόγηση των μαθητών επίσης επαναπροσδιορίζεται. Από μια αποκλειστικά συγκεντρωτική και ποσοτική προσέγγιση, το ΝΠΣ στρέφεται προς τη διαμορφωτική και εναλλακτική αξιολόγηση, με στόχο την ενίσχυση της μαθησιακής διαδικασίας, τη στοχευμένη ανατροφοδότηση και την αξιολόγηση για τη μάθηση.

Τέλος, εγκαταλείπεται το μοντέλο του μοναδικού σχολικού εγχειριδίου και εισάγεται η έννοια του πολλαπλού βιβλίου, προσφέροντας στον εκπαιδευτικό την ευχέρεια να επιλέξει υλικό κατάλληλο για το μαθητικό δυναμικό της τάξης και να δημιουργήσει ευέλικτες μαθησιακές διαδρομές.

Οι αλλαγές αυτές δεν αποτελούν απλώς μια αναδιαμόρφωση της ύλης, αλλά σηματοδοτούν μια βαθιά παιδαγωγική και φιλοσοφική μεταρρύθμιση, με στόχο την ενεργοποίηση, ενδυνάμωση και ουσιαστική συμμετοχή των μαθητών στη μαθησιακή διαδικασία.

Εφαρμογή Διδακτικού Σεναρίου

Στον πίνακα 1 μπορούμε να εντοπίσουμε βασικά στοιχεία της διδασκαλίας.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

Πίνακας 1:Η ταυτότητα διδασκαλίας του σεναρίου  σε σχέση με τα 5 θεματικά πεδία.

 Η διδασκαλία αναπτύσσεται σε τέσσερις διδακτικές ώρες:

  • 1η ώρα: Γίνεται η αφόρμηση μέσω συζήτησης και δημιουργίας συννεφόλεξου για τη λέξη «ταξίδι». Ακολουθεί η ανάγνωση και επεξεργασία του κειμένου με ερωτήσεις κατανόησης, διαδραστικό βίντεο (e-me) και παιχνίδι ρόλων. Οι ομάδες ερευνούν πολιτισμικά σημεία αναφοράς του κειμένου (Πόλη, Δελφοί, γοργόνα, Σκυλοφάγοι, Βιζυηνός), αξιοποιώντας ταμπλέτα. Ολοκληρώνεται με παραγραφοποίηση του κειμένου.
  • 2η ώρα: Ενισχύεται η παραγωγή γραπτού λόγου. Οι μαθητές, σε ομάδες, συνθέτουν το δικό τους παραμύθι, απαντώντας στα βασικά ερωτήματα (Πού, Πότε, Ποιοι, Τι, Πώς). Η τελική παραγωγή αξιοποιείται παιγνιωδώς μέσω του εργαλείου Wheel of Names και αναρτάται στο padlet για διάχυση στην εκπαιδευτική κοινότητα.
  • 3η ώρα: Πραγματοποιείται λεξιλογική διερεύνηση των λέξεων «ψωμί» και «άρτος» μέσα από τη χρήση έντυπου και ψηφιακού λεξικού (Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα), συνοδευόμενη από σχετικό φύλλο εργασίας.
  • 4η ώρα: Οι μαθητές διακρίνουν κυριολεκτικές και μεταφορικές εκφράσεις με αφορμή τη λέξη «ψωμί» μέσα από παιχνίδι και ακρόαση σχετικών τραγουδιών. Ακολουθεί βιωματική δράση: είτε παρασκευή ψωμιού στο σχολείο, είτε επίσκεψη σε φούρνο/πολιτιστικό χώρο, είτε συνέντευξη από παππούδες/γιαγιάδες για τις πρακτικές του παρελθόντος, με στόχο τη σύνδεση γλώσσας και πολιτισμού.

Το σενάριο αξιοποιεί πλούσιο πολυτροπικό υλικό και ενσωματώνει εξ αποστάσεως και ασύγχρονα εργαλεία (e-class), υποστηρίζοντας τη μαθητοκεντρική και συνεργατική μάθηση. Τελικός στόχος είναι η ενεργοποίηση της προσωπικής εμπλοκής των μαθητών και η καλλιέργεια του κριτικού και δημιουργικού γραμματισμού μέσα από τη λογοτεχνία.

Στον πίνακα 2 παρουσιάζεται  αναλυτικά η στοχοθεσία σε κάθε φάση του σεναρίου, καθώς και απαραίτητα συστατικά που συντελούν στην επιτυχία του εγχειρήματος.

Προσδοκώμενα Μαθησιακά Αποτελέσματα
ΠΜΑ για 1η διδακτική ώρα ΘΠ(1):ΕΜΠΛΈΚΟΝΤΑΙ :ΘΠ(2)ΚΑΙ ΘΠ(5)-ΘΠ(3)Οι μαθητές:

  • Να ενεργοποιούνται να συμμετέχουν στην προφορική ανάγνωση του κειμένου «Τα ταξίδια του παππού μου» από το βιβλίο του Βιζυινού.με στόχο την προετοιμασία του γραπτού λόγου.(ΘΠ1)
  • Να ασκούνται στο να εντοπίζουν πληροφορίες στο κείμενο, σε πολυτροπικά κειμενα όπως και πληροφορίες από το διαδίκτυο και να απαντούν σε ερωτήσεις κατανόησης.(ΘΠ1:ΘΠ2 ,ΘΠ5)
  • Να παράγουν προφορικό λόγο αναδιηγούμενοι την ιστορία με βάση τα στοιχεία του κειμένου (ήρωες, χώρο-χρόνος κλπ)(ΘΠ1)
  • Να διακρίνουν τις παραγράφους του κειμένου με βάση το νόημα. (ΘΠ1):ΘΠ2)
  • Να επιδίδονται σε μεγαλόφωνη ανάγνωση του λογοτεχνικού έργου αποδίδοντας το σωστό επιτονισμό σύμφωνα με τα σημεία στίξης και το νόημα του κειμένου. ΘΠ1:ΘΠ3 Κ ΘΠ5
ΠΜΑ για 2η διδακτική ώρα ΘΠ(2):ΕΜΠΛΕΚΟΝΤΑΙ:ΘΠ(1) Οι μαθητές:

  • Να είναι σε θέση να αναγνωρίζουν τα αφηγηματικά κείμενα από τα δομικά τους στοιχεία(ήρωες, χώρος, χρόνος, συμβάντα, επεισόδια κ.α)και τη δομή της αφήγησης (άξονας χρόνου).ΘΠ2:ΘΠ1
  • Να συντάσσουν αφηγηματικό κείμενο με σωστή παραγραφοποίηση χρησιμοποιώντας τα δικά τους στοιχεία.ΘΠ2
  • Να εμπλουτίζουν το λόγο τους με γλωσσικά μέσα ΘΠ2:ΘΠ1

 

 
ΠΜΑ για 3η διδακτική ώρα ΘΠ(4)Οι μαθητές:

  • Να δημιουργούν οικογένειες λέξεων με βάση το όμοιο θέμα, εστιάζοντας στη σημασία τους.

 

 
ΠΜΑ για 4η διδακτική ώρα ΘΠ(5)ΕΜΠΛΕΚΟΝΤΑΙ ΘΠ(3) ΚΑΙ ΘΠ(2)Οι μαθητές:

  • Να αντιλαμβάνονται τη σημασία του ψωμιού και  σε όλα τα έθνη και σε όλες τις εποχές.ΘΠ5
  • Να επιδίδονται στη δημιουργία αφίσας ΘΠ5:ΘΠ2
  • Να εμπλέκονται με βιωματικό τρόπο στην παραγωγή ψωμιούΘΠ5
  • Να εξασκούνται στη χρήση μεταφορικών εκφράσεων  που αφορούν το ψωμί(όπως το ψωμί-ψωμάκι) και να εξοικειωθούν στην ακρόαση ποιημάτων –τραγουδιών που αφορούν άρτο-ψωμί ΘΠ5:ΘΠ3

 

 
Οργάνωση της τάξης Η τάξη είναι οργανωμένη σε 5 ομάδες  των τεσσάρων ατόμων. Ο /Η εκπαιδευτικός  φροντίζει έτσι ώστε η κατανομή των μαθητών στις ομάδες να πραγματοποιηθεί με τρόπο ώστε οι ομάδες να έχουν ίδια δυναμική με αποτέλεσμα να ενταθούν όλα τα παιδιά ενισχύοντας την αυτοεικόνα τους. Οι εργασίες στην πλειονότητα τους επιτυγχάνονται ομαδοσυνεργατικά με διερευνητική μάθηση. Δεν παραλείπεται η παρουσίαση όλων των εργασιών στην ολομέλεια ως ευκαιρία για αναστοχασμό από τους μικρούς μαθητές. Κάθε ομάδα έχει συντονιστή –αρχηγό.
Ο ρόλος των μαθητών Όλα τα μέλη της ομάδας συμμετέχουν  έχοντας ενεργούς ρόλους. Οι   μαθητές σε όλες τις δραστηριότητες εμπλέκονται ενεργά στη διαδικασία της μάθησης λαμβάνοντας πάντοτε υπόψη ο δάσκαλος  «τη φωνή» των μαθητών.
Ο ρόλος της/του εκπαιδευτικού Ο ρόλος του εκπαιδευτικού παραμένει καθοδηγητικός και διευκολυντικός κατά τη διάρκεια της διδασκαλίας. Ο/Η εκπαιδευτικός φροντίζει να ενεργοποιήσει τις γνωστικές, μεταγνωστικές και κοινωνικό συναισθηματικές  στρατηγικές διδασκαλίας της Γλώσσας προάγοντας την  αυτονομία του μαθητή. Σημαντικό σημείο αποτελεί ότι  φροντίζει πάντοτε η αξιολόγηση να έχει συνεχή κι αέναο χαρακτήρα μέσα από την παρουσίαση εργασιών, τη διάδραση, αλλά και χρησιμοποιώντας δραστηριότητες διαμορφωτικής αξιολόγησης, αυτοδιόρθωσης και συνεχούς εξατομικευμένης ανατροφοδότησης. Στο σενάριο περιλαμβάνονται δραστηριότητες ψυχολογικής και γνωστικής προετοιμασίας με στόχο να αποτιμήσουμε την προϋπάρχουσα γνώση και να ανιχνεύσουμε αναπαραστάσεις και γνωστικές δυσκολίες. Τέλος ενισχύεται η επικοινωνία σχολείου-οικογένειας μέσα από δραστηριότητες της τέταρτης διδακτικής ώρας.
Ψηφιακά μέσα  Ηλεκτρονικός υπολογιστής, προτζέκτορας, διαδραστικός πίνακας, εικόνες, ηλεκτρονική πλατφόρμα menti.com, Google earth, εργαλείο Wheel of names, padlet, powerpoint, διαδραστικά βιβλία, διαδραστικό βίντεο, ψηφιακό λεξικό, μηχανή αναζήτησης πληροφοριών Google chrome ή Mozilla.
Χώρος, μέσα και υλικά Η τάξη, επίσκεψη διδακτική σε φούρνο ή εργαστήριο αρτοποιίας, φύλλα εργασίας, χρωματιστά χαρτόνια, λεξικά, πίνακας.
Τρόποι  διαφοροποίησης  Το παρόν σενάριο μπορεί να εφαρμοστεί τόσο σε δια ζώσης όσο καιΣε εξ αποστάσεως διδασκαλία σύγχρονη μέσω webex  και ασύγχρονη μέσω Eclass  ή eme.Την  1η διδακτική ώρα οι δραστηριότητες της αφόρμησης, του διαδραστικού βίντεο, αλλά και της επέκτασης του κειμένου μέσω της εφαρμογής Google earth δίνουν τη δυνατότητα στους μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες να συμμετέχουν πιο ενεργά καθιστώντας τη διδασκαλία περισσότερο ενδιαφέρουσα με τη χρήση ελκυστικών μέσων. Η ανάληψη ευθύνης στην κάθε ομάδα να βρει πληροφορίες ενθαρρύνει την εμπλοκή των μαθητών.Την 2η διδακτική ώρα η παιγνιώδης μορφή της δραστηριότητας δημιουργίας παραμυθιών συντελεί στο να παραμένει αμείωτο το ενδιαφέρον των παιδιών. Οπότε η χρήση ψηφιακών μέσων σε συνδυασμό με την ομαδοσυνεργατική μέθοδο επιτρέπει σε όλους τους μαθητές να ενθαρρύνονται στο να συμμετέχουν. Την 3η διδακτική ώρα ζητείται η συμπλήρωση φύλλου  εργασίας σε ομάδες με τη χρήση ταμπλέτας. Την 4η διδακτική ώρα ο βιωματικός χαρακτήρας των δραστηριοτήτων επιτρέπει σε όλα τα παιδιά (ανεξαρτήτου καταγωγής, κοινωνικό οικονομικού υπόβαθρου, προυπαρχουσών  εμπειριών, μαθησιακών και λοιπών προβλημάτων)  να συμμετέχουν αλλά και να απολαύσουν τη διαδικασία της μάθησης ενεργοποιώντας τα εσωτερικά κίνητρα  των μικρών μαθητών. Η διάχυση των μαθησιακών αποτελεσμάτων , καθώς και η δυνατότητα παρουσίασης των εργασιών στην ολομέλεια κινητοποιεί περαιτέρω το ενδιαφέρον όλων των μαθητών.

Πίνακας 2:Οργάνωση  της διδασκαλίας  και  προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα.

Συμπεράσματα – Προτάσεις

Η πιλοτική εφαρμογή του διδακτικού σεναρίου στη Γ΄ Δημοτικού ανέδειξε τη διδακτική του δυναμική ως προς την καλλιέργεια γλωσσικών δεξιοτήτων και την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας μέσω της βιωματικής προσέγγισης της λογοτεχνίας. Η χρήση του αποσπάσματος από το έργο του Βιζυηνού προσέφερε ένα αυθεντικό πολιτισμικό και γλωσσικό περιβάλλον, που ενίσχυσε τη γλωσσική επίγνωση των μαθητών και προώθησε αξίες και παραδόσεις του ελληνικού πολιτισμού.

Η συνεργατική και ανακαλυπτική μαθησιακή διαδικασία, σε συνδυασμό με τις αρχές της διαφοροποιημένης διδασκαλίας (Tomlinson, 2014) και του κοινωνικού εποικοδομισμού (Vygotsky, 1978), ευνόησε την ενεργό εμπλοκή όλων των μαθητών, ανεξαρτήτως γνωστικού επιπέδου, και ενίσχυσε την αυτενέργεια και την ενσυναίσθηση. Παράλληλα, η ενσωμάτωση πολυτροπικών δραστηριοτήτων και ψηφιακών εργαλείων κατέστησε τη μάθηση περισσότερο ελκυστική και συνάδουσα με τις αρχές των πολλαπλών γραμματισμών (New London Group, 1996).

Η θετική ανταπόκριση των μαθητών, η αυξημένη συμμετοχή και η ποιοτική ανατροφοδότηση επιβεβαιώνουν την αξία παρόμοιων διδακτικών παρεμβάσεων στο πλαίσιο του νέου Προγράμματος Σπουδών (ΥΠΑΙΘ, 2021), που προτάσσει τη χρήση λογοτεχνικών κειμένων ως εργαλείο γλωσσικής και πολιτισμικής ανάπτυξης.

Με βάση τα παραπάνω, προτείνονται τα εξής:

  • Η ενίσχυση των επιμορφωτικών δράσεων εκπαιδευτικών, με έμφαση στη διδακτική αξιοποίηση της λογοτεχνίας και στην καλλιέργεια σύνθετων γραμματισμών.
  • Η παραγωγή και διάχυση διδακτικών σεναρίων προσανατολισμένων σε παιδαγωγικές αρχές βιωματικότητας, διαφοροποίησης και πολυγραμματισμού.
  • Η ενσωμάτωση αντίστοιχων προσεγγίσεων και σε άλλες τάξεις του Δημοτικού, ώστε να υποστηριχθεί η σταδιακή οικοδόμηση γλωσσικής επάρκειας και πολιτισμικής συνείδησης.
  • Η αξιοποίηση της ενδοσχολικής επιμόρφωσης ως πεδίου συνεργατικής ανάπτυξης διδακτικών πρακτικών και οικοδόμησης κοινοτήτων μάθησης (Fullan, 2018).

Η μελέτη υπογραμμίζει ότι η λογοτεχνία, όταν αξιοποιείται με παιδαγωγικά τεκμηριωμένο τρόπο, μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα ανάμεσα στον μαθητή και τον πολιτισμό, ενδυναμώνοντας τη γλωσσική έκφραση, τη δημιουργικότητα και την ταυτότητα του μαθητή.

Αναφορές:

  i. Παράρτημα(Δραστηριότητες και φύλλα εργασίας ), https://shorturl.at/Zniqm

ii.Βιβλιογραφία:

Ελληνόγλωσση

Γούτσος, Δ. (2019). Γλώσσα: Κείμενο, Ποικιλία, Σύστημα. Αθήνα: Κριτική.

Γρόσδος, Σ. (2014). Δημιουργικότητα και Δημιουργική Γραφή στην Εκπαίδευση. Θεσσαλονίκη: Π. Μακεδονία.

Καρακίτσιος, Α. (2013). Διδασκαλία της Λογοτεχνίας και Δημιουργική Γραφή. Θεσσαλονίκη: Ζυγός.

Κουτσογιάννης, Δ. & Χατζηκυριάκου Ι. κ.ά. (2015). Ανάλυση σχολικού λόγου. ΚΕΓ.

Κωστούλη, Τ. (2021). Το γλωσσικό μάθημα σε τοπικά συγκείμενα. Αθήνα: Gutenberg.

Ματσαγγούρας, Η. (2004). Κειμενοκεντρική προσέγγιση του γραπτού λόγου. Αθήνα: Γρηγόρη.

Μήτσης, Ν. Σ. (2015). Γραμματική και επικοινωνία: η γραμματική ως θεωρία και πρακτική στο πλαίσιο της επικοινωνιακής προσέγγισης της γλώσσας. Αθήνα: Gutenberg.

Παπακώστα, Ζ. (2022). Η διδασκαλία της λογοτεχνίας στο δημοτικό σχολείο. Παιδαγωγική Επιθεώρηση, 74.

ΥΠΕΠΘ – ΙΕΠ. (2021). Νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γλώσσα στο Δημοτικό Σχολείο. https://iep.edu.gr

Ξενόγλωσση

Gibbons, P. (2015). Scaffolding language, scaffolding learning. Heinemann.

Greenwood, J. (1988). Class Readers. Oxford University Press.

Halliday, M.A.K. (1978). Language as a Social Semiotic. Edward Arnold.

New London Group. (1996). A pedagogy of multiliteracies. Harvard Educational Review, 66(1), 60–92.

Tomlinson, C. A. (2014). The Differentiated Classroom. ASCD.

Vygotsky, L. S. (1978). Mind in Society. Harvard University Press.