Ελευθερίου Χρυσαυγή

Εκπαιδευτικός ΠΕ 02

chelefth@sch.gr

Περίληψη

Το παρόν άρθρο αφορά μια πρόταση διδακτικού σεναρίου με τη χρήση των εργαλείων της Τεχνητής Νοημοσύνης. Συγκεκριμένα αναφέρεται στο μάθημα της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας Γ΄ Λυκείου (Προσανατολισμού Ανθρωπιστικών Σπουδών) στο αδίδακτο κείμενο. Το σχέδιο διδασκαλίας πραγματοποιήθηκε σε πεζό κείμενο του Θουκυδίδη 1.130, αξιοποιώντας τις εφαρμογές της Τεχνητής Νοημοσύνης, τόσο στο σχεδιασμό του σεναρίου όσο και στις απόπειρες μετάφρασης του αρχαίου ελληνικού κειμένου από τους μαθητές/τριες. Περιγράφεται αναλυτικά το σενάριο του μαθήματος, οι στόχοι, οι μέθοδοι, η αποτίμηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού ως διαμεσολαβητή μεταξύ γνώσης και τεχνολογίας. 

Λέξεις κλειδιά: Αρχαία Ελληνική Γλώσσα, Γ΄ Λυκείου, Τεχνητή Νοημοσύνη 

Εισαγωγή-Θεωρητικό πλαίσιο

     Σύμφωνα με τα Προγράμματα Σπουδών (ΠΣ) για την Αρχαία Ελληνική Γλώσσα (ΦΕΚ Β΄ 1562/27-06-2011) οι σκοποί του μαθήματος και η διδασκαλία στοχεύουν σε ένα συμπεριληπτικό σχολείο δίνοντας έμφαση στην παιδαγωγική αξιοποίηση διαδραστικών συστημάτων μάθησης, στον πολυγραμματισμό και στην εξοικείωση των μαθητών/τριών με πολυτροπικά κείμενα, που προσφέρουν το κατάλληλο πλαίσιο για διεύρυνση των εννοιών και εμβάθυνση στη γνώση. Η διαλεκτική σχέση των μαθητών/τριών με τον αρχαίο κόσμο αποτελεί στόχο του μαθήματος, ώστε τα αρχαία ελληνικά κείμενα να τροφοδοτούν συνεχώς τη σκέψη τους και να τους βοηθούν να προσδιορίσουν τη στάση τους στη σύγχρονη πραγματικότητα. Το μάθημα των Αρχαίων Ελληνικών έχει ιδιαίτερη σημασία στη διαμόρφωση της πολιτικής τους ταυτότητας και της δημοκρατικής τους αγωγής, καθώς έννοιες όπως ελευθερία, νόμος, πολίτης, δίκαιο, αρετή, προσεγγίζονται ως αξίες, κριτήρια αποτίμησης και σημεία αναφοράς της ανθρώπινης δράσης τότε και σήμερα (Οδηγίες Διδασκαλίας Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας- Αρχαίων Ελληνικών Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2025-2026).

     Η είσοδος της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) στην εκπαίδευση αποτελεί πλέον πραγματικότητα, καθώς προσφέρει πλούσια διαδραστικά περιβάλλοντα για ανακάλυψη και παραγωγή της γνώσης από τους μαθητές. Οι νέες προοπτικές δίνονται τόσο στους μαθητές όσο και στους εκπαιδευτικούς διευκολύνοντας τόσο τη διαδικασία του σχεδιασμού όσο και της αξιολόγησης. Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) μετασχηματίζει ραγδαία το  τοπίο της εκπαίδευσης, δημιουργώντας νέα ερωτήματα για τη διδασκαλία, τη μάθηση και τη διοίκηση των σχολικών μονάδων (Ζωγόπουλος, Κ. & Καρατζάς, Α., 2025). Εξίσου σημαντικός κρίνεται ο  ρόλος του εκπαιδευτικού στην τάξη καθώς παρακολουθώντας τη μετασχηματιστική της  δυναμική,  οφείλει να παρεμβαίνει είτε δίνοντας διευκρινίσεις και ερμηνεύοντας είτε επεξηγώντας αμφιβολίες ή απορίες.

 Διδακτικό Σενάριο (Η διδασκαλία έχει διάρκεια μία διδακτική ώρα, 45΄)

     Στόχοι της διδασκαλίας αποτελούν: η προσέγγιση ενός κειμένου της αττικής πεζογραφίας από τους μαθητές/τριες διερευνώντας τη συντακτική και γραμματική λειτουργία των λέξεων· η ανάκληση στη μνήμη τους των δευτερευουσών προτάσεων, τρόποι εισαγωγής, εκφοράς, συντακτική λειτουργία· ο εντοπισμός και σχολιασμός των γλωσσικών επιλογών του συγγραφέα· η συνειδητοποίηση της σχέσης αρχαίας ελληνικής και νέας ελληνικής γλώσσας σε επίπεδο λεξιλογίου, μορφολογίας και σύνταξης·  η εξάσκηση στη μετάφραση του αρχαίου κειμένου συντάσσοντας ένα κείμενο στη νεοελληνική γλώσσα με συνοχή λόγου· η κριτική ανάγνωση εναλλακτικών μεταφράσεων διακρίνοντας τις υφολογικές τους διαφορές· η ερμηνεία του κειμένου βάσει του ιστορικού πλαισίου και των χαρακτήρων· η εξοικείωση με ψηφιακά εργαλεία μάθησης· η απόκτηση δεξιοτήτων αυτοαξιολόγησης· η συνεργασία σε ομάδες.

     Όσον αφορά στην παιδαγωγική/διδακτική προσέγγιση, η μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε είναι η ομαδοσυνεργατική διδασκαλία προσφέροντας ένα κοινωνικό πλαίσιο μάθησης (Vygotsky, L.S.,1978) ενώ παράλληλα προωθείται η επίλυση των συγκρούσεων μέσω της συνεργασίας (Johnson, D.W & Johnson, R.T.,1999). Οι μαθητές/τριες χωρίζονται σε δύο ομάδες των τριών ατόμων διαφορετικού μαθησιακού προφίλ και ικανοτήτων, εφαρμόζοντας τις αρχές της διαφοροποιημένης μάθησης και οικοδομούν τη γνώση (Piaget· Bartlett, S. & Burton, D.,2019)  ακολουθώντας τα φύλλα εργασίας. Η προσέγγιση είναι κειμενοκεντρική, το κείμενο (Θουκυδίδης, 1.130) χωρίζεται σε δύο μέρη, όσες και οι ομάδες,  και η δομολειτουργική  προσέγγισή του γίνεται κατά κώλα. Τηρείται το πλαίσιο του αναγνωριστικού γραμματισμού όπου οι λεξιλογικές και γραμματικο-συντακτικές επιλογές υπηρετούν λειτουργίες που σχετίζονται με τα πρόσωπα, τις πράξεις και τις περιστάσεις στις οποίες αναφέρονται. (Οδηγίες Διδασκαλίας Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας- Αρχαίων Ελληνικών Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2025-2026). Αξιοποιούνται επίσης η ανακαλυπτική-διερευνητική προσέγγιση, η βιωματική μάθηση, η χρήση των ΤΠΕ και η μέθοδος της ιδεοθύελλας (brainstorming).

     Ως προς την πορεία και τα μέσα διδασκαλίας, χρησιμοποιείται  ως αφόρμηση η προβολή  στον διαδραστικό πίνακα της παραπάνω εικόνας και με τη μέθοδο της ιδεοθύελλας καταγράφονται στον πίνακα οι σκέψεις των μαθητών (2΄). Στη συνέχεια ο/η εκπαιδευτικός εστιάζει στη διαδικασία της μετάφρασης, παρουσιάζοντας σε PowerPoint τις βασικές αρχές και υπενθυμίζοντας τα σημεία προσοχής (5΄).

     Δίνονται δύο φύλλα εργασίας διαβαθμισμένης δυσκολίας (Bloom, B.S & Krathwohl, D.R.,1999) και tablets στις ομάδες αντίστοιχα. Γίνεται ανάγνωση του αρχαίου κειμένου από τον/την εκπαιδευτικό. Οι μαθητές/τριες καλούνται να ανακαλύψουν τη γνώση (Bruner, J.,1996) αξιοποιώντας ως βοηθητικά εργαλεία το λεξικό Liddell-Scott από την  ιστοσελίδα «Ψηφίδες για την ελληνική γλώσσα» και τα σχολικά βιβλία της Γραμματικής (Οικονόμου, Μ.,1971)  και του Συντακτικού (Μπίλλα, Π.,2019) καταλήγοντας σταδιακά στη μετάφραση του κειμένου. Στη συνέχεια αξιολογούν τη μετάφρασή τους με τη βοήθεια των ψηφιακών εφαρμογών: ChatGPT και OpenL που προσφέρουν ένα πλαίσιο βιωματικής μάθησης (Dewey, J.,2016). Η έμφαση στο συγκεκριμένο μάθημα δίνεται στην κριτική ανάγνωση και αξιολόγηση διαφορετικών μεταφράσεων του κειμένου αναφοράς.

     Οι μεταφράσεις μέσω του ChatGPT προσφέρουν ευκαιρίες πειραματισμού στους μαθητές/τριες, καθώς με τις ανάλογες εντολές (prompts) μπορούν να έχουν μεταφράσεις περισσότερο ή λιγότερο συναφείς με το πρωτότυπο κείμενο. Η επαφή με ανοιχτούς πόρους διάδρασης δημιουργεί συνθήκες αυτενέργειας προωθώντας τις μεταγνωστικές δεξιότητες και τη γλωσσική επίγνωση των μαθητών/τριών. Οι μαθητές/τριες διευρύνοντας τη συνδυαστική τους σκέψη αναστοχάζονται πάνω στο αποτέλεσμα της δικής τους μετάφρασης και των προτεινόμενων μεταφράσεων κάνοντας τις απαραίτητες τροποποιήσεις. Οι απόπειρες των μεταφραστών αποβλέπουν στην παραγωγή γραμματικών προτάσεων, ωστόσο δεν αρκεί για το αποτέλεσμα της μετάφρασης (Sidiropoulou, Μ.,2025).

     Ακόμη, είναι σημαντική η νοηματική προσέγγιση του κειμένου λαμβάνοντας υπόψιν τόσο το κοινωνικο-ιστορικό πλαίσιο όσο και τους μορφολογικούς τύπους στη διαδικασία της μετάφρασης. Η ερμηνεία των ιστορικών γεγονότων και της ανθρώπινης δράσης μας επιτρέπει να οδηγηθούμε σε γενικότερα συμπεράσματα για ανάλογες καταστάσεις σε όλες τις φάσεις της ανθρώπινης ιστορίας, αιτιολογώντας τη φράση της ιστορικής αφήγησης του Θουκυδίδη ως «κτήμα ἐς ἀεί», δηλαδή ως εργαλείο για την ερμηνεία μελλοντικών γεγονότων (ΦΕΚ Β΄ 1562/27-06-2011). Ο/Η εκπαιδευτικός παρακολουθώντας τη διαδικασία παρεμβαίνει -όπου θεωρεί απαραίτητο- για επίλυση αποριών ή διευκρινίσεων (20΄).

     Στη συνέχεια γίνεται η παρουσίαση των αποτελεσμάτων από τις δύο ομάδες και επιλύονται απορίες ή διχογνωμίες. Γίνεται σύνδεση με τις αρχικές τους ιδέες (brainstorming) και αξιολογούνται οι μεταφράσεις των δύο ομάδων. Επισημαίνεται η σημασία της κατάλληλης επιλογής των λέξεων και των συντακτικών δομών, ώστε να προκύπτει δόκιμη νεοελληνική μετάφραση. Ο/Η εκπαιδευτικός μπορεί να εστιάσει κατά περίπτωση σε αρχικούς χρόνους ή σχολιασμό ρημάτων (π.χ. ἐξῄει), σε πάθη των φωνηέντων (π.χ. προυδήλου) ή σε παραθετικά επιθέτων/επιρρημάτων (π.χ. μειζόνως). Ως προς την ερμηνευτική προσέγγιση, πιθανές ερωτήσεις αφορούν στο ρόλο του Παυσανία στους Περσικούς πολέμους, οι μαθητές/τριες αναρωτιούνται για την αλλαγή της συμπεριφοράς του, ανιχνεύουν παρόμοιες συμπεριφορές άλλων προσώπων π.χ. Εφιάλτης, Αλκιβιάδης, επιχειρούν να προσδιορίσουν το ρόλο των Αθηναίων πολιτών στην Εκκλησία του δήμου. Ακόμη για την ευρύτερη κατανόηση του περιεχομένου επισημαίνεται ότι στη συνέχεια της ιστορικής αφήγησης ο Παυσανίας βρίσκεται υπόλογος και απέναντι στους Λακεδαιμόνιους (15΄). Δίνονται ασκήσεις για το σπίτι, γραμματικές, συντακτικές, ετυμολογικές, ερμηνευτική. Τέλος, χρησιμοποιώντας tablet από την ιστοσελίδα της ηλεκτρονικής τάξης κάνουν το κουίζ αυτοαξιολόγησης (3΄).

Συμπεράσματα –Προτάσεις

     Οι μαθητές/τριες συνεργάστηκαν αποτελεσματικά χρησιμοποιώντας τα ψηφιακά εργαλεία και αξιοποιώντας τους πόρους που είχαν στη διάθεσή τους. Ήρθαν σε αντιπαράθεση επιλύοντας τις διαφορές τους και κατέληξαν σε αποτελέσματα, τα οποία παρουσίασαν προφορικά στους συμμαθητές τους. Η εμπλοκή τους  ήταν ουσιαστική τόσο στην παραγωγή της γνώσης όσο και στη διαδικασία αυτοαξιολόγησης. Το παρόν σενάριο επιχείρησε να καλλιεργήσει τη δημιουργικότητα, τη συνεργατική μάθηση, την κριτική σκέψη, την επίλυση προβλημάτων και να ευαισθητοποιήσει τους μαθητές όσον αφορά στην ψηφιακή υπευθυνότητα και στην ενεργό πολιτειότητα. Λόγω του εγγενώς υβριδικού χαρακτήρα τους, οι ψηφιακές ανθρωπιστικές επιστήμες έχουν αλλάξει τόσο τον τρόπο που παράγεται, διατηρείται και γίνεται προσβάσιμη η γνώση στο πεδίο των ανθρωπιστικών επιστημών, όσο και τις δεξιότητες που καλλιεργεί η ενασχόληση με τις ψηφιακές ανθρωπιστικές επιστήμες (Παπαδοπούλου, Μ. & Σμυρναίου, Ζ.,2023).

     Η διδασκαλία θα μπορούσε να εμπλουτιστεί με ανάρτηση των μεταφράσεων των μαθητών σε padlet, ή με τη δημιουργία ερωτήσεων αυτοαξιολόγησης από τους ίδιους μέσω ψηφιακών εφαρμογών ή  ψηφιακών εργαλείων της ηλεκτρονικής τάξης (H5P). Ακόμη, θα μπορούσε να αποτυπωθεί η εμπειρία τους από τη χρήση ψηφιακών εργαλείων μετάφρασης σε ένα συννεφόλεξο μέσω της εφαρμογής Mentimeter. Επισημαίνεται ότι  τα φύλλα εργασίας έγιναν μέσω της εφαρμογής ChatGPT με τις απαραίτητες τροποποιήσεις, ώστε να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των μαθητών, και το κουίζ αυτοαξιολόγησης μέσω της εφαρμογής Hot Potatοes.

 

Ελληνική Βιβλιογραφία

 Ζωγόπουλος, Κ. & Καρατζάς, Α. (2025). Τεχνητή Νοημοσύνη και Εκπαίδευση. Διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών στον ελληνικό χώρο. Αθήνα: Γρηγόρη

Μπίλλα, Π. (2019) Συντακτικό Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας Α΄, Β΄, Γ΄ Γυμνασίου. Αθήνα: Ινστιτούτο Τεχνολογίας Υπολογιστών και Εκδόσεων «Διόφαντος»

Οδηγίες Διδασκαλίας Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας- Αρχαίων Ελληνικών Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2025-2026

Οικονόμου, Μ. (1971). Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γυμνασίου-Λυκείου. Αθήνα: ΟΕΔΒ

Παπαδοπούλου, Μ. & Σμυρναίου, Ζ. (2023). Δεξιότητες του 21ου αιώνα και ψηφιακές ανθρωπιστικές επιστήμες. Αθήνα: Ηρόδοτος

Πρόγραμμα Σπουδών για τα μαθήματα Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία, Νέα Ελληνική Γλώσσα και Νέα Ελληνική Λογοτεχνία της Α΄ τάξης Γενικού Λυκείου (ΦΕΚ Β΄ 1562/27-06-2011)

Σαμπατακάκης, Θ. (2023). Δημοσίευση στο facebook:Inner.therapies

 

Ξένη Βιβλιογραφία

Bartlett, S. & Burton, D. (2019). Εισαγωγή στις επιστήμες της εκπαίδευσης (μτφ. Έφη Αυγήτα).Αθήνα: Gutenberg

Bloom, B.S & Krathwohl, D.R (1999). Tαξινομία διδαχτικών στόχων (μτφ. Αλεξάνδρα Λαμπράκη-Παγανού).Θεσσαλονίκη: Κώδικας

Boissonnas, F. (1923). Athens, The Acropolis after the rain. Historical & Ethnological Society of Greece, αναρτημένη στην ιστοσελίδα Europeana.eu

Bruner, J. (1996). The Culture of Education. Cambridge: Harvard University Press

Dewey, J (2016). Δημοκρατία και Εκπαίδευση (μτφ. Φώτης Τερζάκης). Αθήνα: Ηριδανός

Johnson, D.W & Johnson, R.T (1999). Learning together and alone: cooperative, competitive and individualistic learning. Boston: Alyne and Bacon

Sidiropoulou, M. (2025).Pragmatic perspectives of meaning-making in translation. Στο συλλογικό έργο:Aspects of meaning-making through translation, 29. Αθήνα: Πατάκη

Vygotsky, L. S. (1978). Mind in Society. Cambridge: Harvard University Press

Παράρτημα

Φύλλο εργασίας 1/ Ονοματεπώνυμο:

Θουκυδίδης, 1.130

Ο Θουκυδίδης στην Ιστορία του έγραψε για τα γεγονότα του Πελοποννησιακού πολέμου (431-404 π.Χ.). Η αφήγησή του τελειώνει με τα γεγονότα του 411 π.Χ. Τη συνέχεια του πολέμου έγραψε ο Ξενοφώντας.

ταῦτα λαβὼν ὁ Παυσανίας τὰ γράμματα, ὢν καὶ πρότερον ἐν μεγάλῳ ἀξιώματι ὑπὸ τῶν Ἑλλήνων διὰ τὴν Πλαταιᾶσιν ἡγεμονίαν, πολλῷ τότε μᾶλλον ἦρτο καὶ οὐκέτι ἐδύνατο ἐν τῷ καθεστῶτι τρόπῳ βιοτεύειν, ἀλλὰ σκευάς τε Μηδικὰς ἐνδυόμενος ἐκ τοῦ Βυζαντίου ἐξῄει καὶ διὰ τῆς Θρᾴκης πορευόμενον αὐτὸν Μῆδοι καὶ Αἰγύπτιοι ἐδορυφόρουν, τράπεζάν τε Περσικὴν παρετίθετο καὶ κατέχειν τὴν διάνοιαν οὐκ ἐδύνατο,ἀλλ᾽ ἔργοις βραχέσι προυδήλου ἃ τῇ γνώμῃ μειζόνως ἐς ἔπειτα ἔμελλε πράξειν. δυσπρόσοδόν τε αὑτὸν παρεῖχε καὶ τῇ ὀργῇ οὕτω χαλεπῇ ἐχρῆτο ἐς πάντας ὁμοίως ὥστε μηδένα δύνασθαι προσιέναι· δι᾽ ὅπερ καὶ πρὸς τοὺς Ἀθηναίους οὐχ ἥκιστα ἡ ξυμμαχία μετέστη.

Λεξιλόγιο

γράμμα: δημόσιο έγγραφο, επιστολή
αἴρομαι: εδώ με τη σημασία του καυχιέμαι
δορυφορέω-ῶ τινα: περιφρουρώ κάποιον
δορυφορέω-ῶ τι:  διατηρώ κάτι

Ερωτήσεις:

1. ταῦτα λαβὼν….. ἐδορυφόρουν: Να χωρίσετε το απόσπασμα σε κώλα.

2. ἀλλὰ  σκευάς τε Μηδικὰς ἐνδυόμενος ἐκ τοῦ Βυζαντίου ἐξῄει καὶ διὰ τῆς Θρᾴκης  πορευόμενον αὐτὸν Μῆδοι καὶ Αἰγύπτιοι ἐδορυφόρουν: Να μεταφέρεται το απόσπασμα στον άλλο αριθμό όπου αυτό είναι δυνατό.

3. πολλῷ τότε … οὐκ ἐδύνατο:

α. Να εντοπίσετε τους ρηματικούς προσδιορισμούς

β. Ποιος είναι ο κυρίαρχος χρόνος και τι δηλώνει;

γ. Γιατί ο αφηγητής  επιλέγει το συγκεκριμένο χρόνο για να περιγράψει τη συμπεριφορά του Παυσανία;

4. καὶ οὐκέτι … παρετίθετο: Να μεταφράσετε το απόσπασμα.

5.ἡγεμονίαν:

α. Να εντοπίσετε την προέλευσή της (ετυμολογία)

β. Να προσδιορίσετε τη σημασία της στα αρχαία και στα νέα ελληνικά

γ. Να γράψετε δύο παράγωγες ή σύνθετες στα νέα ελληνικά

 Φύλλο εργασίας 2/ Ονοματεπώνυμο:

Θουκυδίδης, 1.130

Ο Θουκυδίδης στην Ιστορία του έγραψε για τα γεγονότα του Πελοποννησιακού πολέμου (431-404 π.Χ.). Η αφήγησή του τελειώνει με τα γεγονότα του 411 π.Χ. Τη συνέχεια του πολέμου έγραψε ο Ξενοφώντας.

ταῦτα λαβὼν ὁ Παυσανίας τὰ γράμματα, ὢν καὶ πρότερον ἐν μεγάλῳ ἀξιώματι ὑπὸ τῶν Ἑλλήνων διὰ τὴν Πλαταιᾶσιν ἡγεμονίαν, πολλῷ τότε μᾶλλον ἦρτο καὶ οὐκέτι ἐδύνατο ἐν τῷ καθεστῶτι τρόπῳ βιοτεύειν, ἀλλὰ σκευάς τε Μηδικὰς ἐνδυόμενος ἐκ τοῦ Βυζαντίου ἐξῄει καὶ διὰ τῆς Θρᾴκης πορευόμενον αὐτὸν Μῆδοι καὶ Αἰγύπτιοι ἐδορυφόρουν, τράπεζάν τε Περσικὴν παρετίθετο καὶ κατέχειν τὴν διάνοιαν οὐκ ἐδύνατο,ἀλλ᾽ ἔργοις βραχέσι προυδήλου ἃ τῇ γνώμῃ μειζόνως ἐς ἔπειτα ἔμελλε πράξειν. δυσπρόσοδόν τε αὑτὸν παρεῖχε καὶ τῇ ὀργῇ οὕτω χαλεπῇ ἐχρῆτο ἐς πάντας ὁμοίως ὥστε μηδένα δύνασθαι προσιέναι· δι᾽ ὅπερ καὶ πρὸς τοὺς Ἀθηναίους οὐχ ἥκιστα ἡ ξυμμαχία μετέστη.

Λεξιλόγιο

γράμμα: δημόσιο έγγραφο, επιστολή

αἴρομαι: εδώ με τη σημασία του καυχιέμαι

δορυφορέω-ῶ τινα: περιφρουρώ κάποιον

δορυφορέω-ῶ τι:  διατηρώ κάτι

Ερωτήσεις:

1. ἀλλ᾽ ἔργοις … μετέστη: Να χωρίσετε το απόσπασμα σε κώλα.

2. Να αναγνωρίσετε γραμματικά τα παρακάτω ουσιαστικά και να τα μετατρέψετε στον άλλο αριθμό διατηρώντας την πτώση: γνώμῃ, ὀργῇ, ξυμμαχία. Τι έχετε να παρατηρήσετε ως προς τη γλώσσα που χρησιμοποιεί ο Θουκυδίδης;

3. βιοτεύειν, κατέχειν τὴν διάνοιαν: για ποιο λόγο επιλέγεται η χρήση απαρεμφάτου αντί δευτερεύουσας πρόταση; Πώς η επιλογή αυτή εξυπηρετεί τις προθέσεις του συγγραφέα;

4. δυσπρόσοδόν … μετέστη: Να μεταφράσετε το απόσπασμα.

5. προσιέναι:

α. Να εντοπίσετε την προέλευσή της (ετυμολογία)

β. Να προσδιορίσετε τη σημασία της στα αρχαία και στα νέα ελληνικά

γ. Να γράψετε δύο συνώνυμα στα νέα ελληνικά

 

Θουκυδίδης 1.130/  Κουίζ αυτοαξιολόγησης (αναρτημένο στην ηλεκτρονική τάξη)

Να σημειώσετε τη σωστή απάντηση:

Α. Η μετοχή λαβών στον ενεστώτα γίνεται:

1. λαβεῖν

2.λαμβάνων

3.λειψόμενος

4.εἰληφώς

Β. Παράγωγο του απαρεμφάτου κατέχειν είναι το:

1.διένεξη

2. σχήμα

3. λήψη

4.έλευση

Γ. Η λέξη οὕτω είναι:

1. ρήμα

2. αντωνυμία

3. σύνδεσμος

4. επίρρημα

Δ. τὴν διάνοιαν : Ποιά είναι η πιο σωστή μετάφραση σύμφωνα με το κείμενο:

1. τη μόρφωση

2. τη νόηση

3. τη σκέψη

4. τη δυνατότητα

Ε. Ο όρος ξυμμαχία είναι:

1. υποκείμενο στο ρ. μετέστη

2. αντικείμενο στο ρ. μετέστη

3. επιθετικός προσδιορισμός στο οὐχ ἥκιστα

4. τίποτε από τα παραπάνω

Ζ. Η πρόταση ἃ τῇ γνώμῃ μειζόνως ἐς ἔπειτα ἔμελλε πράξειν είναι:

1. δευτερεύουσα ειδική

2. πλάγια ερωτηματική

3. ευθεία ερώτηση

4. δευτερεύουσα αναφορική

Ε. Η φράση ἔμελλε πράξειν μεταφράζεται:

1. έκανε

2. πρόκειται να κάνει

3. θα μπορούσε να κάνει

4.τίποτε από τα παραπάνω

Ασκήσεις για το σπίτι (επιλέγετε τουλάχιστον 3)

Θουκυδίδης, 1.130

ταῦτα λαβὼν ὁ Παυσανίας τὰ γράμματα, ὢν καὶ πρότερον ἐν μεγάλῳ ὑπὸ τῶν Ἑλλήνων διὰ τὴν Πλαταιᾶσιν ἡγεμονίαν, πολλῷ τότε μᾶλλον ἦρτο καὶ οὐκέτι ἐδύνατο ἐν τῷ καθεστῶτι τρόπῳ βιοτεύειν, ἀλλὰ σκευάς τε Μηδικὰς ἐνδυόμενος ἐκ τοῦ Βυζαντίου ἐξῄει καὶ διὰ τῆς Θρᾴκης πορευόμενον αὐτὸν Μῆδοι καὶ Αἰγύπτιοι ἐδορυφόρουν, τράπεζάν τε Περσικὴν παρετίθετο καὶ κατέχειν τὴν διάνοιαν οὐκ ἐδύνατο,ἀλλ᾽ ἔργοις προυδήλου τῇ γνώμῃ μειζόνως ἐς ἔπειτα ἔμελλε πράξειν. δυσπρόσοδόν τε αὑτὸν παρεῖχε καὶ τῇ ὀργῇ οὕτω χαλεπῇ ἐς πάντας ὁμοίως ὥστε μηδένα δύνασθαι προσιέναι· δι᾽ ὅπερ καὶ πρὸς τοὺς Ἀθηναίους οὐχ ἥκιστα ἡ ξυμμαχία μετέστη.

1. Να αναγνωρίσετε γραμματικά τους τύπους:

α) λαβών
β) ἃ
γ) ἦρτο
δ) πολλῷ
ε) ἀξιώματι
στ) παρετίθετο
ζ) βραχέσι
η) ἐχρῆτο

2. Να γράψετε:

α) τον ίδιο τύπο του ἐδύνατο στο α΄ πληθυντικό
β) τον αόριστο β΄ του λαβών σε οριστική
γ) τον παρακείμενο του ἐξῄει
δ) το απαρέμφατο του ἐδορυφόρουν

3. Να χαρακτηρίσετε τις μετοχές γραμματικά και συντακτικά:

α) λαβών
β) ὢν

γ) ἐνδυόμενος
δ) πορευόμενον

4. Να αναγνωρίσετε τις παρακάτω προτάσεις και να αιτιολογήσετε την εκφορά τους:

α) ὥστε μηδένα δύνασθαι προσιέναι
β) δι᾽ ὅπερ καὶ πρὸς τοὺς Ἀθηναίους οὐχ ἥκιστα ἡ ξυμμαχία μετέστη

5. Ποια στοιχεία της συμπεριφοράς του Παυσανία δείχνουν:

α) την ὕβρη του
β) τη μηδική του στάση

(να απαντήσετε με αναφορές στο κείμενο)