Χαρίση Αθηνά
Εκπαιδευτικός-Φιλόλογος, ΠΕ02
ath.charissi@gmail.com
Περίληψη
Η παρούσα εργασία παρουσιάζει το σκεπτικό, την εφαρμογή και τα αποτελέσματα μίας διδακτικής παρέμβασης που αξιοποιεί τον μύθο της Περσεφόνης και το έργο «Ελένη» του Ευριπίδη προκειμένου να αναδείξει συμβολικές διαστάσεις της θέσης και του ρόλου της γυναίκας καθώς και σύγχρονων κοινωνικών προεκτάσεων του θέματος. Μέσα από μεθόδους δημιουργικής και συνεργατικής μάθησης, οι μαθητές και οι μαθήτριες εμπλέκονται ενεργά σε διερεύνηση ζητημάτων βίας, ταυτότητας και έμφυλης ισότητας. Η παρέμβαση στοχεύει στην καλλιέργεια του γλωσσικού, του κοινωνικού, του ψηφιακού γραμματισμού και δεξιοτήτων του 21ου αιώνα. Βασικό στοιχείο αποτελεί η δυναμική του αρχαίου μύθου ως εργαλείο δημιουργικού διαλόγου και ενεργοποίησης της κριτικής σκέψης των μαθητών/τριών. Η υλοποίηση της παρέμβασης πραγματοποιήθηκε κατά το σχολικό έτος 2024-25 με τη συμμετοχή των πέντε (5) μαθητών/τριών της Α’ Τάξης και των πέντε (5) μαθητών/τριών της Γ΄ Τάξης του Γυμνασίου Παρακαλάμου Ιωαννίνων υπό την παιδαγωγική ευθύνη και καθοδήγησή μου. Η παρέμβαση και τα έργα των μαθητών/τριών παρουσιάστηκαν με τη μορφή αναρτημένης ανακοίνωσης (poster) στην 1η Προσομοίωση Μαθητικού Συνεδρίου για τη βία που πραγματοποιήθηκε στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Τα αποτελέσματα (έργα των μαθητών/τριών) επιβεβαιώνουν την προώθηση του σκοπού και των στόχων της παρέμβασης ενώ ο τελικός αναστοχασμός-αξιολόγηση αναδεικνύουν την προσθετική αξία της παρέμβασης προς όφελος της συνεργατικής, συμμετοχικής-συμπεριληπτικής και δημιουργικής μάθησης.
Λέξεις κλειδιά: μύθος, έμφυλη ισότητα, δημιουργική και συνεργατική μάθηση
Εισαγωγή
Το άρθρο παρουσιάζει μία διδακτική παρέμβαση που αξιοποιεί τη διαθεματική προσέγγιση και την συνεργατική μάθηση. Σκοπός της παρέμβασης ήταν η ανάδειξη συμβολικών διαστάσεων του μύθου της Περσεφόνης και της ιστορίας της Ελένης του Ευριπίδη καθώς και των προεκτάσεών τους για τη θέση της γυναίκας μέσα από το μύθο, τη βία και τον αγώνα για δικαιοσύνη. Επιμέρους στόχοι της παρέμβασης ήταν η ευαισθητοποίηση των μαθητών/τριών σε θέματα βίας, έμφυλης ισότητας και ταυτότητας των γυναικών αναδεικνύοντας παράλληλα τον τρόπο που ο μύθος και η λογοτεχνία συνιστούν ένα ισχυρό έναυσμα για την ανάπτυξη διαλόγου πάνω σε σύγχρονα κοινωνικά ζητήματα σε συνδυασμό με την ανάπτυξη του γλωσσικού, κοινωνικού και ψηφιακού γραμματισμού και σε εναρμόνιση με την ανάπτυξη δεξιοτήτων που αποτελούν μέρος της συγκρότησης της προσωπικότητας του ατόμου (soft skills) όπως: α) Δεξιότητες 21ου αιώνα (4cs), β) Δεξιότητες ζωής, γ) Δεξιότητες της τεχνολογίας και της επιστήμης, δ) Δεξιότητες του νου (Αστέρη, χ.χ.) . Η διδακτική παρέμβαση παρουσιάστηκε με τη μορφή αναρτημένης ανακοίνωσης (poster) στην 1η Προσομοίωση Μαθητικού Συνεδρίου με τίτλο «Πάρε τη λέξη μου, δωσ’ μου το χέρι σου: Ορθώνοντας τον Λόγο ενάντια στη βία», το οποίο διοργανώθηκε στις 27 Μαρτίου 2025 από τον Τομέα Κλασικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και την Περιφερειακή Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ηπείρου. Στο άρθρο παρουσιάζεται αρχικά το θεωρητικό πλαίσιο που αφορά στην αφήγηση, το αφηγηματικό είδος του μύθου και το σκεπτικό της παρέμβασης. Ακολουθεί η μεθοδολογία εφαρμογής και τα αποτελέσματα από την ανάλυση των κειμένων. Το κείμενο ολοκληρώνεται με σύντομες αναστοχαστικές σκέψεις και συμπεράσματα.
Θεωρητικό Πλαίσιο
Ένας βασικός τρόπος με τον οποίο γνωρίζουν οι άνθρωποι τον κόσμο είναι ο αφηγηματικός. Η αφήγηση είναι τόσο παλιά όσο και η ανθρώπινη ύπαρξη, «είναι παρούσα σε όλους τους χρόνους, σε όλους τους χώρους, σε όλες τις κοινωνίες∙ πραγματικά, η αφήγηση ξεκινά με την ίδια την ιστορία του ανθρώπινου είδους∙ δεν υπάρχουν, δεν έχουν υπάρξει ποτέ άνθρωποι χωρίς αφηγήσεις∙ όλες οι κοινωνικές τάξεις, όλες οι ανθρώπινες ομάδες έχουν τις δικές τους ιστορίες…» (Barthes, 1975, σ. 237).
Στην αρχαιότητα οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν το αφηγηματικό είδος των μύθων για να εξηγήσουν και να ερμηνεύσουν φαινόμενα, καταστάσεις και γεγονότα. Οι μύθοι περιλάμβαναν στοιχεία κουλτούρας, ιστορίας, παράδοσης και πίστης που κληρονομούνταν με τη βοήθειά τους από γενιά σε γενιά. Ανεξάρτητα από τον αληθινό ή όχι χαρακτήρα τους, οι μύθοι είχαν καλλιτεχνική και παιδαγωγική σημασία και αξία που τροφοδότησε μεγάλες τραγωδίες και κωμωδίες της δραματικής ποίησης, το είδος του Αισώπειου μύθου και των νεοελληνικών «λαογραφικών» μύθων. Ο Δ. Σ. Λουκάτος θεωρεί το μύθο από μια σύγχρονη λαογραφική άποψη «μικρή αλληγορική διήγηση από τον κόσμο των ζώων ή των ανθρώπων, που θέλει να διδάξει κάτι» (Λουκάτος 1977, σσ. 129-135).
Ο μύθος της Περσεφόνης και της Ελένης αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα τέτοιων αφηγήσεων. Η συγκεκριμένη διδακτική παρέμβαση βασίζεται στη δημιουργική αξιοποίηση από τους/τις μαθητές/τριες του ποιήματος του Νίκου Γκάτσου με τίτλο «Ο εφιάλτης της Περσεφόνης» και της τραγωδίας «Ελένη» του Ευριπίδη με έμφαση στο Β στάσιμο που περιλαμβάνει τον μύθο της Περσεφόνης. Επικουρικά υιοθετείται η ανθρωποκεντρική προσέγγιση της τεχνητής νοημοσύνης (Anastasiades et al., 2024). Σκοπός της παρέμβασης είναι η ανάδειξη των συμβολικών διαστάσεων του μύθου της Περσεφόνης και των προεκτάσεων για τη θέση της γυναίκας μέσα από το μύθο, τη βία και τον αγώνα για δικαιοσύνη σε συνδυασμό με σύγχρονα κοινωνικά και περιβαλλοντικά ζητήματα. Στην επιλογή του θέματος συνέβαλαν προβληματισμοί των μαθητών για τα φαινόμενα έμφυλης βίας και βίας προς το περιβάλλον που έρχονται στο φως της δημοσιότητας καθημερινά.
Μεθοδολογία εφαρμογής
Για την υλοποίηση της παρέμβασης υιοθετήθηκε η μέθοδος project ως προέκταση του Αναλυτικού Προγράμματος και με στόχο την επέκταση και εμπέδωση τμήματος της διδακτέας ύλης (Δημητρίου-Χατζηχρήστου, 2011). Αξιοποιήθηκε η διερευνητική-ανακαλυπτική μάθηση και η συνεργατική οικοδόμηση της γνώσης σε συνδυασμό με την ανάπτυξη δεξιοτήτων δημιουργικής και κριτικής σκέψης (Ταρατόρη-Τσαλκατίδου, 2007∙ Χρυσαφίδης, 2006). Η παρέμβαση πραγματοποιήθηκε με την εμπλοκή των μαθημάτων της Νέας Ελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας της Α΄ Γυμνασίου, της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας από Μετάφραση της Γ’ Γυμνασίου και της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής της Γ΄ Γυμνασίου. Κείμενα που αξιοποιήθηκαν δημιουργικά ήταν: (α) για την Α’ Γυμνασίου, το ποίημα του Νίκου Γκάτσου με τίτλο «Ο εφιάλτης της Περσεφόνης» ως παράλληλο λογοτεχνικό κείμενο στο πλαίσιο της 3ης ενότητας του εγχειριδίου της Νέας Ελληνικής Γλώσσας Α΄ Γυμνασίου με αφορμή το οποίο οι μαθητές/τριες διαπραγματεύτηκαν αρχικά το θέμα της βίας απέναντι στη φύση ενώ στη συνέχεια επέκτειναν τους προβληματισμούς τους μέσω του μύθου της Περσεφόνης και στο θέμα της έμφυλης βίας∙ (β) για την Γ΄ Γυμνασίου: η τραγωδία «Ελένη» του Ευριπίδη με έμφαση στην Πάροδο και το Β’ στάσιμο που περιλαμβάνει τον μύθο της Περσεφόνης. Ενισχυτικά λειτούργησαν προβληματισμοί των μαθητών/τριών για τις σύγχρονες εκφάνσεις των παραπάνω κοινωνικών προβλημάτων στο πλαίσιο της συζητήσεων που αναπτύχθηκαν με αφορμή σχετική ενότητα: Α΄ Μέρος – 6η Ενότητα. Κοινωνικά Προβλήματα, του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής της Γ΄ Γυμνασίου. Οι μαθητές και οι μαθήτριες ανέλυσαν κοινά στοιχεία των δύο μύθων, ανέδειξαν συμβολισμούς και διερεύνησαν σύγχρονες κοινωνικές προεκτάσεις σύμφωνα με τα ακόλουθα βήματα υλοποίησης
∙ Εισαγωγή στον μύθο και τα κείμενα με τη βοήθεια των διδακτικών εγχειριδίων και συμπληρωματικών διαδικτυακών πηγών (όπως διαδραστικά βιβλία, η Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα, Πρωτέας-Εκπαιδευτικά Σενάρια, Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο, Wikipedia)
∙ Ανάλυση των κειμένων με τη βοήθεια φύλλων εργασίας και καινοτόμων μεθόδων (Artful Thinking: Project Zero/Harvard University, http://www.pz.harvard.edu/tc/routines.cfm)
∙ Συγκριτική ανάγνωση των κειμένων ως προς τους συμβολισμούς που περιέχουν και επεξεργασία τους με τη βοήθεια δημιουργικών και κριτικών ερωτημάτων
∙ Συνθετική αξιοποίηση των νοημάτων σε σχέση με πιθανές προεκτάσεις για τη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα όπως τη θέση της γυναίκας στη σύγχρονη κοινωνία και σύγχρονα περιβαλλοντικά ζητήματα
∙ Δημιουργία φανταστικού διαλόγου μεταξύ Περσεφόνης και Ελένης για τη θέση της γυναίκας σήμερα από τη Γ’ Γυμνασίου – Παραγωγή κειμένων δημιουργικής γραφής όπως ποιήματα και εναλλακτικό τέλος της ιστορίας της Περσεφόνης με αφορμή το ποίημα του Νίκου Γκάτσου από την Α’ Γυμνασίου
∙ Συζήτηση των αποτελεσμάτων και προετοιμασία κοινής εκδήλωσης για την παρουσίασή τους που πραγματοποιήθηκε στο σχολείο μας με αφορμή την ημέρα της γυναίκας
∙ Συνεργατική δημιουργία πόστερ για το συνέδριο.
Επεξεργασία Κειμένων
Για την δημιουργική ανάλυση των κειμένων αξιοποιήσαμε ρουτίνες σκέψης (Artful Thinking: Project Zero/Harvard University http://www.pz.harvard.edu/tc/routines.cfm) όπως:
Τι σκέφτεσαι;
Τι παρατηρείς που σε κάνει να το λες αυτό;
Ποιους προβληματισμούς σου προκαλεί;
Και δημιουργικών-κριτικών ερωτημάτων όπως:
Γιατί οι δύο γυναίκες βρίσκονται σε αυτή τη θέση;
Τι θα άλλαζε αν δεν ήταν έρμαια των επιθυμιών άλλων;
Για ποιο σκοπό ο κάθε δημιουργός τις παρουσιάζει με αυτόν τον τρόπο;
Ας υποθέσουμε ότι η Περσεφόνη θέλει να «βγει στο μπαλκόνι του κόσμου» σήμερα. Τι θα πρέπει να συμβεί;
Ας υποθέσουμε ότι η Ελένη διεκδικεί μία πιο δίκαιη αντιμετώπιση από Θεούς και ανθρώπους. Κάτω από ποιες συνθήκες θα μπορούσε να το επιτύχει αυτό;
Αποτελέσματα από την ανάλυση των κειμένων
Από την επεξεργασία των κειμένων προέκυψαν τα ακόλουθα κοινά στοιχεία Ελένης και Περσεφόνης:
∙ Βίαιη αρπαγή και περιορισμός της αυτόνομης βούλησης των δύο γυναικών
∙ Στέρηση της ανεξαρτησίας και μετατροπή τους σε υποχείριο των ανδρών
∙ Υποτίμηση της γυναικείας φωνής και φίμωση των πρωταγωνιστριών
∙ Η «ομορφιά» ως πηγή δυστυχίας
∙ Ο διττός ρόλος της γυναίκας: θύμα καταπίεσης και σύμβολο δύναμης και ζωής
∙ Ταύτιση της ζωής των δύο γυναικών με μία οριακή μεταβατική κατάσταση
∙Έμφαση στην ψυχολογική κατάστασή τους σε αντιδιαστολή με την παραδοσιακή μυθολογική αφήγηση. Το στοιχείο αυτό παρουσιάζει τους χαρακτήρες πιο ανθρώπινους δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για σύνδεση με σύγχρονες ανησυχίες, συναισθήματα και προβληματισμούς για τη θέση της γυναίκας
Αναδείχθηκαν οι εξής συμβολισμοί:
Η γυναίκα ως
∙ «αντικείμενο» διεκδίκησης
∙ «θύμα» της μοιρολατρικής αποδοχής της προσωπικής της ιστορίας βάσει της εξωτερικής ομορφιάς και εικόνας
∙ σύμβολο ισορροπίας μεταξύ δύο κόσμων: του σκότους, του θανάτου και του φωτός, της ζωής
∙ σύμβολο αδιεξόδων
∙ σύμβολο του κύκλου της ζωής και των σχετικών εναλλαγών-μεταβάσεων: από την παιδικότητα στην ενηλικίωση, από την ελευθερία στη δέσμευση, από μια προηγούμενη κατάσταση ευτυχίας σε μία κατάσταση δυστυχίας
∙ σύμβολο ανθεκτικότητας και προσαρμογής
∙ σύμβολο δύναμης διαπραγμάτευσης και επαναπροσδιορισμού της θέσης της μέσα στις δομές εξουσίας
∙ σύμβολο του αγώνα για δικαιοσύνη και διατήρηση της γυναικείας αξιοπρέπειας
∙ σύμβολο ανάγκης για δράση και όχι μοιρολατρικής αποδοχής μιας ζωής που της έχει επιβληθεί από άλλους
Προέκυψαν μέσω των προβληματισμών που εκφράστηκαν και του διαλόγου που αναπτύχθηκε οι ακόλουθες προεκτάσεις ως «τροφή» για σκέψη:
∙ Έμφυλη βία: Σύνδεση με σύγχρονα φαινόμενα, όπως οι γάμοι χωρίς συναίνεση, η εμπορία ανθρώπων και η κακοποίηση.
∙ Επιστροφή στη φύση – αποστροφή προς ένα κόσμο που πληγώνει
∙ Αποξένωση από τους ανθρώπους και τις ουσιαστικές σχέσεις – Αποξένωση και την φύση μας και τον αυθεντικό εαυτό
Τελικό προϊόν
Υλοποιήθηκαν οι ακόλουθες δραστηριότητες δημιουργικής γραφής από την Α΄ Τάξη
α) Εναλλακτικό τέλος στο ποίημα του Νίκου Γκάτσου:
Οι μαθητές/τριες σκέφτηκαν πώς θα μπορούσαν να αλλάξουν οι εφιάλτες της Περσεφόνης και η μοίρα της
β) Δημιουργία ποιήματος:
Έφτιαξαν ποιήματα με κεντρικά θέματα την αποξένωση, τον φόβο, την ελπίδα
Δημιουργήθηκε φανταστικός διάλογος Ελένης-Περσεφόνης από την Γ΄ Τάξη. Για τη δημιουργία του φανταστικού διαλόγου αξιοποιήθηκαν τα ακόλουθα κριτικά ερωτήματα και οι σκέψεις των μαθητών/τριών πάνω σε αυτά (Τα κριτικά ερωτήματα διατυπώθηκαν με τη μέθοδο της συνεργατικής μάθησης και τη συμβουλευτική χρήση του Chat GPT):
- Πώς αντιλήψεις για το ρόλο της γυναίκας αναπαράγονται ή ανατρέπονται μέσα από τους μύθους;
- Ποιος είναι τελικά ο εφιάλτης της Περσεφόνης;
- Υπάρχουν ακόμη «Ελένες» και «Περσεφόνες» στην κοινωνία μας; Πώς είναι να ζει μία γυναίκα στη σκιά μιας εικόνας που την καθορίζει χωρίς να έχει λόγο;
- Κατά πόσο οι γυναίκες αισθάνονται πως η ταυτότητά τους καθορίζονται από ρόλους που τους έχουν επιβληθεί από άλλους;
- Σε ποιο βαθμό οι αποφάσεις που καθορίζουν τη ζωή μας είναι προσωπικές μας επιλογές; Γιατί είναι σημαντικό αυτό το θέμα;
- Οι γυναίκες σήμερα είναι πιο ελεύθερες ή ακόμα υποφέρουν από τις ίδιες “αρπαγές” με άλλους τρόπους;
- Ποιες δυνατότητες προκύπτουν μέσα από τη συνεργασία και τη συλλογική διεκδίκηση των δικαιωμάτων των γυναικών;
Αναστοχασμός – Αποτίμηση της διδακτικής παρέμβασης
Η διδακτική παρέμβαση με επίκεντρο τον μύθο της Περσεφόνης και την τραγωδία της Ελένης του Ευριπίδη λειτούργησε ως δυναμικό πλαίσιο ενεργοποίησης, προβληματισμού και συναισθηματικής εμπλοκής των μαθητών/τριών γύρω από διαχρονικά και επίκαιρα ζητήματα. Οι στόχοι της δράσης – η ανάδειξη των συμβολικών διαστάσεων του μύθου, η διερεύνηση της θέσης της γυναίκας μέσα από τον μύθο, τη βία και τον αγώνα για δικαιοσύνη – βρήκαν ουσιαστική απήχηση στις δημιουργικές εργασίες των μαθητών.
Οι μαθήτριες και μαθητές έδωσαν φωνή στις ηρωίδες, φώτισαν την ανθρώπινη πλευρά τους, εμβάθυναν στις εσωτερικές τους συγκρούσεις και συνέδεσαν τη μυθολογική καταπίεση με τις σύγχρονες κοινωνικές ανισότητες. Στο ποίημα του Χ., η Περσεφόνη αντιμετωπίζει τη βία και την αδικία, αλλά διατηρεί την ελπίδα ότι όλα μπορούν να αλλάξουν:
«[…] μόλις γυρίσεις θα είναι όλα αλλαγμένα,
δεν θα υπάρχει βία και αδικία προς τις γυναίκες,
ούτε προς τη φύση – θα σεβόμαστε ο ένας τον άλλον».
Ο Δ., μέσα από ένα στοχαστικό ποίημα, συνδέει την αρπαγή της Περσεφόνης με τη σημερινή πραγματικότητα, καταγγέλλοντας την αναπαραγωγή των ίδιων έμφυλων μοτίβων:
«[…] Σαν εκείνα έτσι κι αυτά τα χρόνια
γίνονται πράγματα παρόμοια
άντρες γυναίκες και παιδιά
πρέπει να είναι ίσα και καλά».
Η μαθήτρια Ν., στο δικό της διαφορετικό τέλος για την Περσεφόνη, αναδεικνύει τη σημασία της ασφάλειας και της ισότητας:
«Οι άνθρωποι πρέπει να μας σέβονται, να είναι ευγενικοί μαζί μας, να μας βοηθάνε, να μην είναι βίαιοι και να είναι εκεί όταν τους χρειαζόμαστε!»
Ο Ά. συνδέει τον εφιάλτη της Περσεφόνης με την περιβαλλοντική κρίση και την ανάγκη για συλλογική δράση:
«[…] η γη κινδυνεύει πραγματικά και ο εχθρός της είναι ο ίδιος ο άνθρωπος. […] Αν θελήσουμε να συνεργαστούμε, μπορούμε να αντιμετωπίσουμε όλα αυτά τα προβλήματα».
Η κορύφωση του προβληματισμού εκφράστηκε στον φανταστικό διάλογο μεταξύ της Περσεφόνης και της Ελένης, προϊόν συνεργατικής γραφής των μαθητών/τριών της Γ’ Γυμνασίου. Μέσα από αυτόν, οι δύο μυθολογικές φιγούρες μετατρέπονται σε φερέφωνα σύγχρονων γυναικείων εμπειριών και διεκδικήσεων:
Περσεφόνη: «Η ομορφιά μου ήταν η αφορμή για την αρπαγή μου, ήταν το πρόσχημα για να με φυλακίσουν στον Κάτω Κόσμο. Σκέφτομαι πως οι γυναίκες σήμερα, όπως εμείς τότε, εξακολουθούν να κρίνονται για την εμφάνισή τους και όχι για την αλήθεια τους».
Ελένη: «[…]Οι γυναίκες εξακολουθούν να κρίνονται, όπως κρίθηκα κι εγώ. Εξακολουθούν να ζουν κάτω από το βάρος στερεοτύπων: η ομορφιά τους, η συμπεριφορά τους, οι επιλογές τους εξακολουθούν να είναι αντικείμενα κριτικής. Αν είναι όμορφες, τους λένε ότι «εκμεταλλεύονται» την εμφάνισή τους. Αν δεν είναι, τότε τις αγνοούν ή τις περιφρονούν. Αν είναι δυνατές, τις κατηγορούν ότι δεν είναι «αρκετά γυναίκες». Αν είναι ευάλωτες, τις λένε αδύναμες. [Ωστόσο]Οι γυναίκες σήμερα έχετε τη φωνή και την αποφασιστικότητα να χτίσετε έναν κόσμο όπου καμία γυναίκα δε θα χρειάζεται να ζει στη σκιά ενός ψέματος ή μιας αρπαγής».
Μέσα από τον διάλογο αναγνωρίζεται όχι μόνο η σκιά που τους προσδίδει ο μύθος, αλλά και η διαχρονική ανάγκη για αυτοπροσδιορισμό, ελευθερία και δικαιοσύνη:
Περσεφόνη: «Ξέρω πως οι “αρπαγές” δε θα σταματήσουν εύκολα, αλλά κάθε γυναίκα που μιλά, που αγωνίζεται, που προστατεύει τις άλλες, είναι μια φωτιά που κρατά ζωντανή την ελπίδα. [Έτσι] Βρίσκουν τη φωνή τους και διεκδικούν να είναι ολόκληρες, χωρίς να χρειάζεται να ζουν μοιρασμένες στο φως και το σκοτάδι».
Ελένη: «Αν είχα αυτή τη στήριξη στην εποχή μου, ίσως να είχα μπορέσει να πω τη δική μου αλήθεια χωρίς φόβο».
Επιπλέον, σύμφωνα με το ημερολόγιο δράσης, η συμμετοχή των μαθητών/τριών υπήρξε γόνιμη και επιδραστική. Με όχημα τη λογοτεχνία και τη μυθολογία, λειτούργησαν ως ερμηνευτές του κόσμου, εστιάζοντας όχι μόνο στις σχέσεις εξουσίας και καταπίεσης, αλλά και στην προοπτική της αλλαγής και της ελπίδας για ένα κόσμο καλύτερο και βιώσιμο. Παράλληλα, καλλιεργήθηκαν δεξιότητες επικοινωνίας, συνεργασίας, συναισθηματικής ενσυναίσθησης, δημιουργικότητας και κριτικού γραμματισμού –δεξιότητες απαραίτητες για την ανάπτυξη μιας ολοκληρωμένης προσωπικότητας. Ο αναστοχασμός γύρω από τη δράση αναδεικνύει πως ο μύθος δεν είναι μόνο μια αφήγηση του παρελθόντος, αλλά ένα ζωντανό πεδίο στοχασμού για το παρόν και το μέλλον. Οι μαθητές και οι μαθήτριες κατανόησαν ότι η φωνή τους μπορεί να αλλάξει την «ιστορία», αρκεί να έχουν το χώρο και το πλαίσιο για να την εκφράσουν και να εμπλακούν δημιουργικά στη διαμόρφωση της ίδιας της μάθησής τους. Συμπερασματικά, επιβεβαιώνονται τόσο η προώθηση του σκοπού και των στόχων της παρέμβασης όσο και η προσθετική αξία της παρέμβασης προς όφελος της συνεργατικής, συμμετοχικής-συμπεριληπτικής και δημιουργικής μάθησης, όπως παρουσιάζονται στο θεωρητικό και μεθοδολογικό πλαίσιο της παρούσας εργασίας.
Βιβλιογραφία
Anastasiades, P., Kotsidis, K., Stratikopoulos, K., & Pananakakis, N. (2024). Human – Centered Artificial Intelligence in Education. The critical role of the educational community and the necessity of building a holistic pedagogical framework for the use of HCAI in education sector. Ανοικτή Εκπαίδευση: το περιοδικό για την Ανοικτή και εξ Αποστάσεως Εκπαίδευση και την Εκπαιδευτική Τεχνολογία, 20(1), 29-51.
Αστέρη, Θ. (χ.χ.). Εργαστήρια Δεξιοτήτων. Εισαγωγική Ενότητα. Επιμορφωτικό – υποστηρικτικό υλικό Πράξη: «Επιμόρφωση των εκπαιδευτικών στις δεξιότητες μέσω εργαστηρίων» (MIS 5092064).
Barthes, R. (1975). An Introduction to the Structural Analysis of Narrative. New Literacy History, 6(2), σ.237.
Δημητρίου-Χατζηχρήστου Χρ. (2011). Οργάνωση και κατασκευή διαθεματικών εργασιών με τη μέθοδο project: εφαρμογές για την Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού, Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Λευκωσίας.
Λουκάτος, Δημήτριος Σ. (1977). Εισαγωγή στην Ελληνική Λαογραφία. Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης.
Ταρατόρη-Τσαλκατίδου Ε. (2007). Η Μέθοδος Ρroject στη Θεωρία και στην Πράξη. Αδελφοί Κυριακίδη.
Χρυσαφίδης, Κ. (2006). Βιωματική-Επικοινωνιακή διδασκαλία, η εισαγωγή της μεθόδου Project στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg.
Χρήσιμοι σύνδεσμοι
https://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/2342/Dramatiki-Poiisi-Evripidi-Eleni_G-Gymnasiou_empl/
https://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/2256/Neoelliniki-Glossa_A-Gymnasiou_html-empl/indexd_0.htm
http://proteas.greek-language.gr/files/document/arxeia/kosmidou_o_efialtis_tis_persefonis.pdf
blogs.sch.gr/dimtemen/files/2020/04/Ο-ΕΦΙΑΛΤΗΣ-ΤΗΣ-ΠΕΡΣΕΦΟΝΗΣ.docx
https://el.wikipedia.org/wiki/Περσεφόνη
http://www.pz.harvard.edu/tc/routines.cfm
