Μάθηση μέσω έργου & eTwinning

 Φανή Καραολή

 Εκπαιδευτικός ΠΕ 86 – Κλάδου Πληροφορικής

 fkaraoli@gmail.com

Περίληψη

Η παρούσα εργασία εξετάζει τη μετάβαση από το παραδοσιακό μοντέλο διδασκαλίας, όπου ο μαθητής παραμένει παθητικός δέκτης θεωρητικής γνώσης , σε σύγχρονες, συμμετοχικές μεθόδους με επίκεντρο τη Μάθηση μέσω Έργου (Project Based Learning – PBL). Αναλύονται εναλλακτικές προσεγγίσεις όπως η ανακαλυπτική και συνεργατική μάθηση, η αντεστραμμένη τάξη και η παιγνιώδης μάθηση , οι οποίες ενσωματώνονται στην PBL για την ενίσχυση της κριτικής σκέψης και της αυτενέργειας των μαθητών. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην εφαρμογή της PBL στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών προγραμμάτων eTwinning. Περιγράφεται η μεθοδολογία οργάνωσης ενός έργου, από τον ορισμό των στόχων και τη στρατηγική επιλογή εταίρων έως τον σχεδιασμό του Twinspace και την καλλιέργεια ψηφιακών δεξιοτήτων και ευρωπαϊκής συνείδησης. Το άρθρο καταλήγει στη σημασία της διαρκούς αξιολόγησης και του αναστοχασμού για τη διασφάλιση της ποιότητας και της βιωσιμότητας των μαθησιακών αποτελεσμάτων.

Λέξεις κλειδιά: Μέθοδοι, διδασκαλία, eTwinning, έργο, project, PBL

Εισαγωγή

Στο σύγχρονο εκπαιδευτικό περιβάλλον, η ανάγκη για μετάβαση από το δασκαλοκεντρικό μοντέλο σε μαθητοκεντρικές προσεγγίσεις καθίσταται πιο επιτακτική από ποτέ. Η παρούσα εργασία θέτει ως κεντρικό αντικείμενο εξέτασης τη Μάθηση μέσω Έργου (Project Based Learning – PBL) και τον κομβικό της ρόλο στην υλοποίηση ποιοτικών ευρωπαϊκών προγραμμάτων μέσω της πλατφόρμας eTwinning. Στόχος του άρθρου είναι να αναδείξει πώς η μεθοδολογία PBL μπορεί να μετασχηματίσει τη μαθησιακή εμπειρία, προάγοντας δεξιότητες του 21ου αιώνα, όπως η κριτική σκέψη, η συνεργασία και η ψηφιακή επάρκεια. Η εργασία είναι δομημένη σε τρεις βασικούς άξονες.

Αρχικά, παρουσιάζεται το θεωρητικό υπόβαθρο, όπου αντιπαραβάλλεται η παραδοσιακή διδασκαλία με εναλλακτικές μεθόδους, όπως η ανακαλυπτική μάθηση, η αντεστραμμένη τάξη και η μάθηση μέσω παιχνιδιού. Στη συνέχεια, αναλύεται η μεθοδολογία εφαρμογής της PBL στο eTwinning, εξετάζοντας τα στάδια σχεδιασμού, την εύρεση στρατηγικών εταίρων και τη διαχείριση του Twinspace. Τέλος, παρουσιάζονται τα αποτελέσματα και η διαδικασία αξιολόγησης, μέσα από τη χρήση ερωτηματολογίων και εργαλείων αναστοχασμού, τα οποία διασφαλίζουν την επίτευξη των παιδαγωγικών στόχων.

Θεωρητικό πλαίσιο

Παραδοσιακή διδασκαλία

Η εφαρμογή παραδοσιακής διδασκαλίας, όπως αυτή εφαρμόζεται, ακολουθεί πρακτικές όπου οι μαθητές είναι κυρίως παθητικοί ακροατές, ακούν και προσπαθούν να κατανοήσουν και τελικά να προσλάβουν τη γνώση που στις περισσότερες περιπτώσεις βασίζεται αποκλειστικά στη θεωρία.

Επίκεντρο της διαδικασίας είναι αποκλειστικά ο εκπαιδευτικός και ασκεί ενεργό ρόλο, σχεδιάζει εξ αρχής το μαθησιακό του σενάριο και το υλοποιεί με ήδη διαμορφωμένους κανόνες. Οι μαθητές από την άλλη, αναλαμβάνουν παθητικό ρόλο, δεν έχουν ιδιαίτερα ενεργή συμμετοχή και σίγουρα δεν είναι σε θέση να συνδιαμορφώσουν τη διδασκαλία. Η παραδοσιακή διδασκαλία δεν επιτρέπει εύκολα την εργασία σε ομάδες μαθητών, την ανάπτυξη δεξιοτήτων επικοινωνίας, την εφαρμογή διαθεματικότητας, την ανάπτυξη κριτικής σκέψης και την ανάληψη πρωτοβουλιών.

Ακόμα και η διαδικασία της αξιολόγησης πραγματοποιείται συνήθως, στα αυστηρά πλαίσια των γραπτών και προφορικών δοκιμασιών.

Μείωση ενδιαφέροντος

 Αυτός ο τρόπος διδασκαλίας οδηγεί συνήθως σε παθητική ακρόαση, μείωση του ενδιαφέροντος και της κινητοποίησης των μαθητών και τελικά σε μείωση της ευχαρίστησης από τη διαδικασία της μάθησης.

Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να κατανοηθεί ότι το μαθητικό δυναμικό ποικίλει σε σχέση με τις προϋπάρχουσες γνώσεις, την ικανότητα κατανόησης, το επίπεδο δεξιοτήτων που κατέχει (δεξιότητες επικοινωνίας και συνεργασίας) τις κλίσεις και τα ενδιαφέροντά του. Η εφαρμογή της αυστηρής παραδοσιακής διδασκαλίας δεν αφήνει περιθώρια ανάπτυξης συνεργασίας, επικοινωνίας, καλλιέργεια κλίσεων και εξερεύνηση νέων δεδομένων με βάση τα ενδιαφέροντα αλλά και τις δυνατότητες των μαθητών μας.

Εναλλακτικές μέθοδοι

Εναλλακτικές μέθοδοι διδασκαλίας που έχουν μετριάσει ή και επιλύσει τα προβλήματα της παραδοσιακής διδασκαλίας είναι η :

• Ανακαλυπτική μάθηση, όπου οι μαθητές ανακαλύπτουν τη γνώση μέσω από πραγματοποίηση έρευνας, πειραμάτων και ερωτήσεων. Καλλιεργούν την κριτική τους σκέψη και αυτενεργούν ακολουθώντας την περιέργεια και τα ενδιαφέροντά τους.
• Ανεστραμμένη ή αντεστραμμένη τάξη (Flipped Classroom), όπου οι μαθητές μελετούν το περιεχόμενο της διδασκαλίας εκτός σχολείου και στη συνέχεια συμμετέχουν σε δραστηριότητες κατανόησης και εμπέδωσης του περιεχομένου κατά τη διάρκεια της διδασκαλίας. Έτσι δημιουργείται αυξημένη συμμετοχή των μαθητών σε ενδιαφέρουσες δραστηριότητες.
• Συνεργατική μάθηση, όπου οι μαθητές εργάζονται, συνήθως, σε μικρές ομάδες και αναλαμβάνουν ρόλους μέσα σε αυτές, με βασικό στόχο την επίτευξη ενός αποτελέσματος. Αναπτύσσουν δεξιότητες επικοινωνίας, συμπερίληψης, αλληλοσεβασμού και αλληλοϋποστήριξης.
• Διαθεματική προσέγγιση, όπου το αντικείμενο της διδασκαλίας δημιουργείται με ενοποίηση διαφορετικών αντικειμένων-μαθημάτων, δημιουργώντας μια ολιστική αντίληψη της γνώσης.
• Μάθηση μέσα από παιχνίδι, όπου χρησιμοποιούνται ψηφιακά ή όχι παιχνίδια ώστε να ενισχύσουν τη γνώση των μαθητών, όπως παιχνίδια γνώσεων, παιχνίδια στρατηγικής και επίλυσης προβλήματος. Εκτός από τα ήδη γνωστά παιχνίδια με τη μορφή των πολλαπλών απαντήσεων και του σωστού λάθους, πολύ δημοφιλή είναι τα ψηφιακά δωμάτια διαφυγής (escape rooms) και τα παιχνίδια ανακάλυψης θησαυρού.  Μέσα από την διαδικασία της δοκιμής και του σφάλματος (trial & error), οι μαθητές δοκιμάζουν, απαντούν,  αποτυγχάνουν, μαθαίνουν με τρόπο διασκεδαστικό, όπως ορίζεται από την ίδια τη φύση του παιχνιδιού. Ταυτόχρονα, προάγεται η κριτική τους σκέψη καθώς και δεξιότητες επίλυσης προβλήματος. Με την παρουσία κινήτρων ενισχύεται η αφοσίωση και η ικανοποίηση των μαθητών.

 Μάθηση μέσω έργου (Project Based Learning – PBL)

Η μέθοδος της μάθησης μέσω έργου (project), τοποθετεί τους μαθητές στο επίκεντρο και τους ενεργοποιεί να συμμετέχουν ενεργά, για την επίτευξη ενός ή περισσότερων στόχων και την υλοποίηση ενός έργου. Το έργο μπορεί να εντάσσεται μόνο στα αυστηρά πλαίσια της τάξης ή να διευρύνεται με τη συμμετοχή εκπαιδευτικών και μαθητών άλλων σχολικών μονάδων εντός ή εκτός χώρας.

Το έργο, μπορεί να έχει προσχεδιαστεί από τον/τους εκπαιδευτικούς, να έχουν ήδη οριστεί οι στόχοι, οι δραστηριότητες, το χρονοδιάγραμμα και τα παραδοτέα ή να καλούνται οι μαθητές να αυτενεργήσουν, να αναλάβουν πρωτοβουλίες και τελικά να εμπλακούν και στο σχεδιασμό του έργου. Στη δεύτερη περίπτωση, απαιτείται εμπειρία στην οργάνωση και διαχείριση έργων.

Στην PBL ενσωματώνονται σχεδόν όλες οι προαναφερόμενες εναλλακτικές  μέθοδοι διδασκαλίας και κυρίως, η ανακαλυπτική μάθηση, η ανεστραμμένη τάξη, η μάθηση μέσω παιχνιδιού, η συνεργατική μάθηση και η διαθεματική προσέγγιση (Σχήμα 1 – Συννεφόλεξο με βάση το PBL).

Επιπλέον η εφαρμογή της έχει διευκολυνθεί σε μεγάλο βαθμό από την εισαγωγή νέων και συνεργαζόμενων ψηφιακών εργαλείων, που σχετίζονται με την παρουσίαση, την επικοινωνία, τη συνεργασία, το διαμοιρασμό δεδομένων και την προβολή των τελικών αποτελεσμάτων.

 Εφαρμογή της PBL σε έργα eTwinning

Τέτοιες μέθοδοι είναι απαραίτητο να χρησιμοποιηθούν σε ευρωπαϊκά προγράμματα eTwinning, όπου η συνεργασία μέσω εκπαιδευτικών/μαθητών και σχολικών μονάδων έχει πεπερασμένο χρόνο ολοκλήρωσης, συγκεκριμένους στόχους, απαιτεί συνεργασία/επικοινωνία μεταξύ των συμμετεχόντων, ορίζεται από χρονοδιάγραμμα και απαιτεί την παραγωγή, προβολή και τη διάχυση των αποτελεσμάτων.

PBL και eTwinning ευθυγραμμίζονται ως προς τους βασικούς στόχους τους. Συγκεκριμένα, ενισχύονται οι δεξιότητες ζωής – συνεργασία, επικοινωνία, συμπερίληψη, ομαδικότητα – ενισχύεται η ευρωπαϊκή συνείδηση, ενθαρρύνεται η αυτονομία, η δημιουργικότητα, και η ανάληψη πρωτοβουλιών. Οι μαθητές ακολουθούν διαδικασίες, συνεργάζονται με ομότιμους από άλλα σχολεία – χώρες (διακρατικές ομάδες) για την επίτευξη ενός κοινού στόχου. Παράλληλα ακολουθούν χρονοδιαγράμματα, βάζοντας προτεραιότητες, αξιοποιούν σωστά το χρόνο τους, εξασκούνται στην τήρηση δεσμεύσεων και αναπτύσσουν ευελιξία και ενισχύουν την αντίληψή τους για τα όρια και τις δυνατότητές τους. Εξασκούνται στις ψηφιακές δεξιότητες καθώς και στην προφορική και γραπτή επάρκεια της ξένης γλώσσας.

Εφαρμογές

Ορισμός έργου

Η εφαρμογή της Μάθησης μέσω Έργου (PBL), σε έργα eTwinning, ξεκινά (Σχήμα 2 – Ορισμός έργου eTwinning) με :

• τον ορισμό του Τίτλου του έργου
• των βασικών στόχων
• των θεμάτων-μαθημάτων που θα συμπεριλάβει
• τη γλώσσα επικοινωνίας και δημιουργίας ψηφιακού περιεχομένου
• τη διάρκεια σε μήνες
• την ηλικία των μαθητών
• τη διαδικασία εκπόνησης του έργου και
• τα αναμενόμενα αποτελέσματα

Ο ορισμός του έργου πραγματοποιείται αρχικά μεταξύ δύο εκπαιδευτικών της ίδιας ή διαφορετικών χωρών. Στην περίπτωση επιθυμίας για υποβολή αίτησης ετικέτας ποιότητας έργου (Quality Label), είναι υποχρεωτικό οι δύο δημιουργοί (founder, co-founder) να ανήκουν σε διαφορετική χώρα.

Στη συνέχεια πραγματοποιείται η σύνταξη του πλάνου του έργου, όπου ορίζονται  σε γενικές γραμμές οι βασικές δραστηριότητες ανά μήνα, συνοδευόμενες από συνοπτική περιγραφή (Παράδειγμα πλάνου).

Εύρεση συνεργατών

 Το επόμενο στάδιο αφορά τη στρατηγική επιλογή εταίρων, με την προσέλκυση εκπαιδευτικών από ευρωπαϊκά σχολεία που ευθυγραμμίζονται με το όραμα και το χρονοδιάγραμμα του έργου. Είναι κρίσιμο να επισημανθεί ότι η αποτελεσματικότητα της σύμπραξης τελεί σε αντίστροφη σχέση με το μέγεθος της ομάδας: η υπερβολική αύξηση του αριθμού των συμμετεχόντων μπορεί να δυσχεράνει τον συντονισμό και την ουσιαστική αλληλεπίδραση. Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές των Εθνικών Οργανισμών Υποστήριξης, προκρίνεται ένα σχήμα έως δέκα (10) εταίρων, ώστε να διασφαλιστεί η διοικητική ευελιξία και η υψηλή ποιότητα των παραδοτέων.

Σχεδιασμός Twinspace

Σε αυτό το στάδιο, στην ουσία, ξεκινά και η δράση του έργου και η έναρξη της διαμόρφωσης του Twinspace. Δημιουργούνται σελίδες από τους δημιουργούς, ώστε να είναι εύκολη και σαφής η  πλοήγηση σε όλα τα επίπεδα.

 Πρώτη κύρια σελίδα, αφορά αναλυτικές πληροφορίες σε σχέση με το έργο (Project ID, Σχήμα 3), όπως :

• Standards and Codes (Πρότυπα και κώδικες), στο οποίο περιλαμβάνονται οι γενικές αρχές, οι κώδικες επικοινωνίες και άλλοι περιορισμοί (Σχήμα 4 – Πρότυπα & Κώδικες).
•  Συμμετέχοντες (partners), όπου αναφέρονται όλες οι πληροφορίες που αφορούν τους εκπαιδευτικούς που συμμετέχουν, όπως σχολείο, χώρα, διεύθυνση,  τύπος σχολείου, ηλικία εκπαιδευομένων, email.
• Σχολεία (Schools), όπου περιγράφονται τα σχολεία που συμμετέχουν και οι δράσεις τους
• Μαθητές (students), όπου συστήνονται οι μαθητές κάθε σχολείου, παρουσιάζοντας τα ενδιαφέροντά τους, το σχολείο και τη χώρα τους
• Συνεργασία (Collaboration), όπου οι εκπαιδευτικοί αναλαμβάνουν να συνεισφέρουν όχι μόνο στην υλοποίηση αλλά και στον σχεδιασμό του έργου.
• Επικοινωνία (Communication), οι εκπαιδευτικοί βρίσκονται σε διαρκή επικοινωνία ώστε να  προγραμματίζεται η πραγματοποίηση των δράσεων με επιτυχία. Πρωτίστως η επικοινωνία πραγματοποιείται μέσω του Φόρουμ (Forum) του Twinspace. Επιπλέον, μπορούν να δημιουργηθούν ομάδες  σε εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων που επιτρέπουν στους χρήστες να στέλνουν γραπτά μηνύματα, φωτογραφίες, βίντεο και αρχεία (π.χ. Messenger, Viber, WhatsApp)
• Γονική συναίνεση (Parental Consent), είναι τα έντυπα στα οποία οι γονείς/κηδεμόνες των συμμετεχόντων μαθητών συναινούν στη συμμετοχή τους στο έργο και στη χρήση της πλατφόρμας του Twinspace.

 eSafety-Netiquette

 Απαραίτητη είναι η ενημέρωση των μαθητών μας σε σχέση με τους κανόνες ασφάλειας στο διαδίκτυο καθώς και τους κανόνες καλής συμπεριφοράς σε αυτό (Netiquette). Την ενημέρωση, ακολουθούν σχετικές δράσεις όπως δημιουργία παιχνιδιού με ερωτήσεις γνώσεων (Εικόνα 5 – eSafety Game) , δημιουργία συνεργατικής παρουσίασης ή video , συνεργατικό ηλεκτρονικό περιοδικό και άλλα.

Πλάνο

Ιδιαίτερα βοηθητική είναι η οργάνωση των δράσεων του έργου ανά μήνα ή δίμηνο, όπου περιγράφονται πολύ αναλυτικά όλες οι οδηγίες για την συνεργασία, επικοινωνία και υλοποίηση κάθε δράσης (Εικόνα 6- Δράσεις μήνα).

Αξιολόγηση & αποτελέσματα

Τόσο κατά την έναρξη, όσο και στην λήξη του έργου, διεξάγονται ερωτηματολόγια (surveys) για την εξαγωγή διαφόρων συμπερασμάτων, από τους συμμετέχοντες εκπαιδευτικούς, τους μαθητές και τους γονείς/κηδεμόνες των συμμετεχόντων μαθητών (Εικόνα 7 – Αξιολόγηση – Αποτίμηση έργου).

 Κατά την έναρξη, τα ερωτηματολόγια στοχεύουν στην κατανόηση των προσδοκιών καθώς και των γνώσεων που ήδη κατέχουν οι συμμετέχοντες σχετικά με το θέμα, ώστε να μετρηθεί η πρόοδος που πραγματοποιήθηκε από τις δράσεις του έργου.

Κατά τη λήξη, αξιολογείται αν επιτεύχθηκαν οι στόχοι του έργου και αν υπήρξε πρόοδος σε γνώσεις, δεξιότητες και στάσεις. Επιπλέον καλλιεργείται και η κριτική σκέψη καθώς οι ερωτώμενοι καλούνται να αναστοχαστούν σχετικά με τη συμμετοχή τους και τις γνώσεις-εμπειρίες που απέκτησαν.

Τα αποτελέσματα που παράγονται αναρτώνται στο Twinspace και συνοδεύονται με γραφικές παραστάσεις (πίτες, ιστογράμματα κ.α.) (Εικόνα 8 – Παρουσίαση Αξιολόγησης)

Αποτελέσματα

Τα αποτελέσματα της εφαρμογής της μεθοδολογίας PBL στο πλαίσιο των έργων eTwinning κατέδειξαν σημαντική βελτίωση στις δεξιότητες των μαθητών σε πολλαπλά επίπεδα. Συγκεκριμένα, παρατηρήθηκε αυξημένη ενεργοποίηση των μαθητών και υψηλά ποσοστά εμπλοκής στις συνεργατικές δραστηριότητες, ενώ οι ψηφιακές τους δεξιότητες ενισχύθηκαν μέσω της χρήσης του Twinspace και εργαλείων Web 2.0. Η ανάλυση των δεδομένων (ερωτηματολόγια και παρατήρηση) επιβεβαίωσε ότι η σύνδεση της θεωρίας με την πράξη καλλιέργησε την αυτοπεποίθηση των μαθητών, ενώ η διακρατική συνεργασία ενίσχυσε την πολιτισμική τους επίγνωση και την ικανότητα επικοινωνίας σε ξένες γλώσσες.

Συζήτηση

Η ερμηνεία των ανωτέρω αποτελεσμάτων υποδηλώνει ότι η Μάθηση μέσω Έργου (PBL) μετατοπίζει την έμφαση από την απλή απομνημόνευση στην επίλυση αυθεντικών προβλημάτων, επιτρέποντας στους μαθητές να οικοδομούν τη γνώση τους. Μέσω του eTwinning, η PBL αποκτά διεθνή διάσταση, δίνοντας στους μαθητές την ευκαιρία να επικοινωνήσουν και να συνεργαστούν σε ένα ασφαλές ψηφιακό περιβάλλον,  να συνδημιουργήσουν με ομότιμους και να ανταλλάξουν ιδέες, γνώσεις και πρακτικές, όχι μόνο στο αντικείμενο του έργου αλλά και στον πολιτισμό και στην κουλτούρα των χωρών τους.

Ωστόσο, η συζήτηση γύρω από την PBL και την εφαρμογή του στο eTwinning, αναδεικνύει και σημαντικές προκλήσεις. H αποτελεσματικότητά της εξαρτάται άμεσα από τον αυστηρό συντονισμό μεταξύ των εταίρων —με τον αριθμό των 10 συμμετεχόντων να θεωρείται το κρίσιμο όριο για τη διατήρηση της συνοχής— καθώς και από την ικανότητα του εκπαιδευτικού να εντάξει το έργο στον περιορισμένο χρόνο του αναλυτικού προγράμματος. Σε κάθε περίπτωση, η συσχέτιση των ευρημάτων επιβεβαιώνει ότι η PBL δεν είναι απλώς μια συμπληρωματική διδακτική μέθοδος, αλλά μια ολιστική εκπαιδευτική εμπειρία που αναδιαμορφώνει τη σχέση του μαθητή με τη γνώση.

Συμπεράσματα και Προτάσεις

Συμπερασματικά, η ενσωμάτωση της Μάθησης μέσω Έργου στα προγράμματα eTwinning αποτελεί μια αποτελεσματική στρατηγική για τον εκσυγχρονισμό της διδακτικής πράξης. Η μετάβαση από την παθητική στη βιωματική μάθηση προετοιμάζει τους μαθητές για τις απαιτήσεις της σύγχρονης κοινωνίας, καλλιεργώντας τους «ήθος συνεργασίας» και ψηφιακή υπευθυνότητα. Για μελλοντική συνέχεια, προτείνεται η συστηματική επιμόρφωση των εκπαιδευτικών σε εργαλεία συνεργατικής αξιολόγησης και η περαιτέρω διερεύνηση της συμπεριληπτικής διάστασης της PBL, ώστε να ωφεληθούν μαθητές με διαφορετικά μαθησιακά προφίλ.

Αναφορές

Gibson, I. S., O’Reilly, C., & Hughes, M. (2002). Integration of ICT within a project-based learning environment. European Journal of Engineering Education, 27(1), 21–30. https://doi.org/10.1080/03043790110100182

Kokotsaki, D., Menzies, V., & Wiggins, A. (2016). Project-based learning: A review of the literature. Improving Schools, 19(3), 267-277. https://doi.org/10.1177/1365480216659733 (Original work published 2016)

Etwinning and the project based Approach by Emanuela Leto. Ανακτήθηκε στις 12/12/2025 από τη διεύθυνση https://books.google.gr/books?id=vVViDwAAQBAJ&lpg=PA237&ots=Lm7NpcoWNQ&dq=pbl%20and%20eTwinning&lr&pg=PA237#v=onepage&q=pbl%20and%20eTwinning&f=false

Γιατί είναι σημαντική η μάθηση βασισμένη στο παιχνίδι; Ανακτήθηκε  στις 22/12/2025 από τη διεύθυνση  https://o3.gr/what-is-the-importance-of-game-based-learning/

eTwinning project : Landing in Europe (https://school-education.ec.europa.eu/en/etwinning/projects/landing-europe/twinspace)